TiepThu.comTiếp Thu
Người đi làm tự học

Tự học 30 phút một ngày khi đang đi làm: chia buổi thành nhớ lại, học mới, làm thử

Ba mươi phút đủ để học được thứ mới nếu chia đúng: nhớ lại bài cũ trước, học một phần nhỏ, rồi làm thử ngay. Cách xếp buổi học ngắn cho người bận việc.

Vietnamese office worker in Hai Phong studying at a kitchen table at dawn, steaming tea, blank notebook, phone face down, viewed from the side, warm lamp light

Một buổi tự học 30 phút hiệu quả nên chia làm ba phần: khoảng năm đến bảy phút đầu tự nhớ lại những gì đã học lần trước, khoảng mười lăm phút giữa học một phần mới thật nhỏ, và những phút cuối làm thử ngay thứ vừa học. Thứ tự này dựa trên vài kết luận được nhiều nghiên cứu về trí nhớ ủng hộ: cố nhớ lại giúp nhớ lâu hơn đọc lại, và dùng kiến thức ngay giúp nó bám chắc hơn.

Ba mươi phút nghe ít, nhưng nếu làm đều năm buổi mỗi tuần thì một năm là hơn một trăm hai mươi giờ. Vấn đề của người đi làm không phải thiếu giờ, mà là những buổi học ngắn hay trôi qua trong việc mở tài liệu, đọc lại chỗ cũ và lướt thêm vài trang. Bài này chỉ cách xếp từng phút để buổi học ngắn không bị phí.

Vì sao buổi học ngắn hay trôi tuột

Có ba kiểu lãng phí thường gặp. Kiểu thứ nhất là khởi động quá lâu: mở máy, tìm tài liệu, chọn bài, xem lại mình đang ở đâu — mười phút trôi qua chưa học được gì. Kiểu thứ hai là đọc lại cho yên tâm: lật lại chương trước, thấy quen quen nên tưởng là nhớ, rồi mới đi tiếp. Kiểu thứ ba là học mới quá nhiều: cố nhồi cả một chương vào hai mươi phút, đến cuối buổi không còn nhớ phần đầu.

Cảm giác quen thuộc khi đọc lại là một cái bẫy được nhắc nhiều trong tâm lý học về học tập. Nhận ra một nội dung khi nhìn thấy nó dễ hơn nhiều so với tự nhớ ra nó khi không có gì gợi ý. Đọc lại tạo ra loại thứ nhất, trong khi công việc đòi loại thứ hai: lúc cần dùng, không có trang sách nào mở sẵn trước mặt.

Một buổi học ngắn vì thế phải được xếp sẵn từ trước, để khi ngồi xuống là bắt tay vào ngay. Và phần ôn bài cũ phải là tự nhớ lại, không phải đọc lại.

Khung một buổi 30 phút

Khung dưới đây là điểm khởi đầu, có thể co giãn theo môn học. Điều cần giữ là thứ tự, không phải con số phút chính xác:

PhầnThời lượngLàm gìTránh gì
Nhớ lạiKhoảng 5–7 phútGấp tài liệu, tự viết ra hoặc nói to những gì nhớ được từ buổi trước; sau đó mở ra soMở tài liệu ra đọc trước khi cố nhớ
Học mớiKhoảng 15 phútHọc một phần nhỏ, đủ để giải thích lại bằng vài câuCố học hết một chương
Làm thửKhoảng 5–7 phútDùng ngay phần vừa học: làm một bài tập, áp vào một tình huống công việc, nói lại cho người khácChỉ gạch chân, tô màu
Chốt buổi1–2 phútGhi một câu hỏi cho buổi sau và chỗ sẽ bắt đầuĐể buổi sau phải đi tìm mình đang ở đâu

Phần chốt buổi tuy ngắn nhất nhưng giải quyết kiểu lãng phí thứ nhất. Khi buổi sau ngồi xuống, đã có sẵn câu hỏi để nhớ lại và chỗ để học tiếp, không mất thời gian khởi động.

Phút đầu: nhớ lại trước khi mở tài liệu

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc cố gắng nhớ lại một nội dung — kể cả khi nhớ không đủ — giúp nội dung đó bền hơn so với việc đọc lại cùng khoảng thời gian. Hiện tượng này thường được gọi là hiệu ứng kiểm tra hay gợi nhớ chủ động. Điểm quan trọng là phải có nỗ lực: nhớ ra quá dễ thì ít tác dụng, nhớ hơi vất vả thì tác dụng nhiều hơn.

Cách làm đơn giản nhất với người đi làm: lấy một tờ giấy trắng, viết tiêu đề của buổi trước, rồi viết ra mọi thứ nhớ được trong ba bốn phút. Không cần đúng thứ tự, không cần câu cú. Sau đó mới mở tài liệu ra so và đánh dấu chỗ thiếu, chỗ sai. Những chỗ thiếu này là thứ đáng ôn nhất, và cũng là chỗ dễ quên nhất ở lần sau.

Nếu đang học một kỹ năng thay vì kiến thức — ví dụ dùng một phần mềm mới cho công việc, hay một kỹ thuật đàm phán — thì phần nhớ lại là làm lại thao tác của buổi trước mà không xem hướng dẫn. Kẹt ở đâu, ghi lại chỗ đó.

Thỉnh thoảng nên kéo câu hỏi từ những buổi xa hơn, một tuần hay vài tuần trước, chứ không chỉ buổi ngay trước đó. Việc ôn cách quãng như vậy giúp chống lại đường cong quên, hiện tượng mà Hermann Ebbinghaus mô tả từ cuối thế kỷ 19: phần lớn thông tin mới mất đi nhanh trong những ngày đầu nếu không được gợi lại.

Phút giữa: học mới một phần thật nhỏ

Chọn đơn vị vừa một lần giải thích. Mười lăm phút đủ cho một khái niệm, một quy tắc, một mục nhỏ trong tài liệu, hoặc một thao tác. Phép thử: sau phần này, có giải thích lại được trong ba bốn câu không? Nếu không, phần đó quá to.

Đọc với một câu hỏi trong đầu. Trước khi đọc, nhìn tiêu đề và tự hỏi phần này trả lời câu gì. Đọc để tìm câu trả lời giúp chú ý tập trung hơn so với đọc từ đầu đến cuối.

Nối với việc mình đang làm. Người đi làm có lợi thế mà sinh viên không có: một kho tình huống thật. Mỗi khái niệm mới, hãy tìm một ví dụ trong công việc của mình. Nối được thì dễ nhớ hơn nhiều.

Dừng đúng giờ, kể cả khi đang hứng. Nghe ngược đời, nhưng dừng khi còn muốn học giúp buổi sau dễ bắt đầu hơn. Nếu còn sức, dùng phần dư cho bước làm thử, không phải để học thêm phần mới.

Phút cuối: làm thử ngay thứ vừa học

Bước này phân biệt học để biết và học để dùng. Kiến thức chưa được dùng lần nào giống một dụng cụ mua về chưa bóc hộp: biết là có, nhưng đến lúc cần thì không chắc cầm thế nào. Làm thử ngay, dù chỉ năm phút, cho thấy chỗ mình tưởng hiểu nhưng chưa hiểu.

Làm thử có nhiều dạng tuỳ thứ đang học. Học kiến thức thì tự đặt một câu hỏi và trả lời bằng lời của mình, hoặc làm một bài tập. Học kỹ năng thì làm lại thao tác không nhìn hướng dẫn. Học điều gì áp được vào công việc thì viết ra một việc cụ thể sẽ làm khác vào ngày mai. Học ngoại ngữ thì nói hoặc viết hai ba câu dùng từ mới vào chuyện thật của mình.

Nếu có thể, xen kẽ phần làm thử với những thứ đã học từ các buổi trước, thay vì chỉ luyện đúng phần vừa học. Một số nghiên cứu cho thấy luyện xen kẽ nhiều dạng khác nhau khiến buổi tập có vẻ khó hơn nhưng giúp phân biệt và áp dụng tốt hơn về sau. Cảm giác khó lúc luyện không có nghĩa là học kém.

Khi nào nên đổi khung

Khung ba phần hợp với phần lớn việc học kiến thức và kỹ năng văn phòng. Một số trường hợp cần chỉnh:

  • Mới bắt đầu một môn hoàn toàn lạ: mấy buổi đầu chưa có gì để nhớ lại, nên dành phần đầu để lướt toàn cảnh môn học, phần giữa học mới, phần cuối làm thử như thường.
  • Trước một kỳ thi hay một lần dùng thật: đảo tỷ lệ, dành phần lớn buổi cho nhớ lại và làm thử, ít học mới.
  • Học kỹ năng tay chân như nhạc cụ, vẽ: phần làm thử chiếm gần hết buổi, phần học mới chỉ vài phút xem mẫu.
  • Buổi tối đã rất mệt: bỏ phần học mới, chỉ làm phần nhớ lại và chốt buổi. Mười phút ôn nhẹ vẫn giữ được nhịp mà không học trong trạng thái đầu óc không tiếp thu.
  • Có một tuần bận bất thường: giữ duy nhất phần nhớ lại, năm phút mỗi ngày, để những gì đã học không trôi mất.

Mệt mỏi kéo dài nhiều tuần, khó tập trung ngay cả vào việc quen, hay quên nhiều hơn hẳn trước đây là những dấu hiệu nên đi khám để tìm nguyên nhân, không nên chỉ cố gắng học thêm.

Chọn nội dung cho buổi học từ chính công việc

Ba mươi phút mỗi ngày là quỹ thời gian nhỏ, nên chọn học gì quan trọng không kém chia phút thế nào. Với người đi làm, nguồn chọn đề tài tốt nhất là chính những chỗ công việc vừa làm lộ ra mình còn thiếu: một khái niệm đồng nghiệp nhắc mà mình không hiểu, một loại việc mình luôn phải nhờ người khác, một câu hỏi của khách mà mình trả lời ấp úng.

Giữ một danh sách ngắn những chỗ thiếu như vậy, ghi ngay khi gặp. Mỗi tuần chọn một hai mục từ danh sách làm chủ đề cho các buổi ba mươi phút. Học theo cách này có hai cái lợi: động lực cao hơn vì biết ngay mình học để làm gì, và phần làm thử cuối buổi có sẵn tình huống thật để áp dụng.

Cũng nên giữ một mạch học dài hơi song song, ví dụ một môn nền tảng của nghề mà mình chưa từng học bài bản. Một cách chia hợp lý là ba buổi trong tuần cho mạch dài hơi, hai buổi cho những chỗ thiếu vừa phát sinh. Không có tỷ lệ đúng cho mọi người; điều cần tránh là để những việc gấp nuốt hết, khiến mạch dài hơi không bao giờ tiến.

Một sổ theo dõi đơn giản giúp thấy được mình đã học những gì: mỗi buổi một dòng, ghi chủ đề và một điều nhớ được nhất. Sau vài tháng, đọc lại dãy dòng đó là cách tốt để biết mình đã lấp được những chỗ thiếu nào trong công việc.

Ví dụ một tuần học theo khung 30 phút

Ví dụ giả định: một nhân viên hành chính ở Cần Thơ cần học cách đọc báo cáo tài chính để làm việc với phòng kế toán. Chị học buổi sáng trước giờ làm, năm buổi mỗi tuần. Một tuần của chị có thể trông như sau:

BuổiNhớ lạiHọc mớiLàm thử
Thứ HaiViết ra các khoản mục chính của bảng cân đối đã học tuần trướcKhái niệm tài sản ngắn hạn và dài hạnXếp mười khoản quen thuộc ở công ty vào hai nhóm
Thứ BaGiải thích lại tài sản ngắn hạn, dài hạn không nhìn sổNợ phải trả và vốn chủ sở hữuTự đặt một câu hỏi về khoản vay của công ty và trả lời
Thứ TưVẽ lại khung bảng cân đối từ trí nhớVì sao hai vế luôn bằng nhauLấy một giao dịch mua hàng giả định, ghi nó ảnh hưởng hai vế thế nào
Thứ NămNhớ lại phần thứ Hai và thứ Tư, bỏ qua thứ BaBáo cáo kết quả kinh doanh: doanh thu, chi phí, lợi nhuậnPhân biệt một khoản là chi phí hay tài sản
Thứ SáuViết tự do mọi điều nhớ được trong tuầnKhông học mớiĐọc một báo cáo mẫu công khai, khoanh những chỗ còn chưa hiểu

Buổi thứ Sáu không học gì mới: cả buổi dành cho nhớ lại và dùng thử trên một báo cáo thật. Những chỗ khoanh lại trở thành điểm khởi đầu của tuần sau. Cách xếp này cho thấy khung ba phần không cứng nhắc; nó chỉ là cách giữ cho mỗi buổi ngắn đều có cả ôn, học và dùng.

Nhờ phần làm thử gắn với chính công ty mình, chị không học các khái niệm như những định nghĩa trừu tượng. Khi ngồi họp với phòng kế toán, những từ như "nợ ngắn hạn" hay "lợi nhuận gộp" đã gắn với những con số chị từng xếp, nên nghe hiểu nhanh hơn. Dĩ nhiên, những số liệu nội bộ thật chỉ dùng trong phạm vi công việc, không mang ra ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Ba mươi phút mỗi ngày có đủ để học một thứ khó không?

Đủ để tiến bộ đều, nhưng thứ càng khó thì càng cần nhiều tháng. Lợi thế của buổi ngắn là ôn được thường xuyên, điều mà một buổi dài cuối tuần không có. Nếu có mục tiêu gấp như kỳ thi, có thể cần thêm vài buổi dài hơn vào cuối tuần.

Nên chia ba mươi phút liền hay ba lần mười phút?

Liền một lần thường tốt hơn cho phần học mới vì cần thời gian để vào nhịp. Phần nhớ lại thì có thể tách ra, ví dụ năm phút trên xe buýt buổi sáng. Nếu chỉ có những khoảng mười phút rời rạc, ưu tiên dùng chúng để nhớ lại và làm thử.

Học bằng cách nghe trong lúc lái xe có tính là một buổi không?

Nghe thụ động khi đang lái xe chỉ nên coi là tiếp xúc thêm, không thay được buổi học có nhớ lại và làm thử. Khi lái xe, sự chú ý phải dành cho đường; không nên cố ghi nhớ hay ghi chép. An toàn luôn quan trọng hơn vài phút học.

Nhớ lại được rất ít ở phần đầu buổi có phải học kém không?

Không. Nhớ lại được ít ở những buổi đầu là bình thường, và chính nỗ lực nhớ lại khi khó mới giúp nội dung bám chắc hơn. Điều đáng lo là khi lần nào cũng không nhớ gì; khi đó phần học mới có lẽ đang quá nhiều so với ba mươi phút.

Có nên dùng thẻ ghi nhớ cho phần nhớ lại không?

Thẻ ghi nhớ hợp với những thứ rời như thuật ngữ, con số, từ vựng. Với khái niệm hay quy trình, viết ra tờ giấy trắng hoặc giải thích to thường tốt hơn vì buộc phải nối các ý với nhau. Có thể kết hợp cả hai tuỳ nội dung.

Học xong buổi tối rồi ngủ ngay có tốt không?

Nhiều nghiên cứu cho thấy giấc ngủ giúp củng cố những gì vừa học, nên học buổi tối rồi ngủ đủ giấc là cách sắp xếp hợp lý. Điều cần tránh là thức quá khuya để học, vì thiếu ngủ làm giảm cả khả năng tiếp thu hôm đó lẫn hôm sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138