TiepThu.comTiếp Thu
Thói quen và nhịp học

Nghỉ sau khi học xong một phần: khoảng lặng giúp nhớ và kiểu nghỉ làm phí công học

Vài phút nghỉ yên sau khi học có thể giúp giữ lại bài tốt hơn lướt mạng. Cách nghỉ giữa buổi, nghỉ ngày, nghỉ tuần, và dấu hiệu nghỉ đang thành né học.

Adult Vietnamese woman sitting quietly on a small balcony in Da Nang with eyes closed after studying, closed laptop on a stool, potted plants, side view, overcast soft light

Cách bạn nghỉ ngay sau khi học xong ảnh hưởng tới lượng bài còn giữ lại: vài phút ngồi yên, đi dạo hay làm việc tay chân đơn giản thường để trí nhớ mới được yên, còn lao ngay vào lướt video, đọc tin tức hay trả lời tin nhắn công việc dễ khiến thông tin mới chen lấn lên điều vừa học.

Nhiều người chỉ quan tâm học bao lâu mà ít để ý nghỉ thế nào. Bài này nói về ba tầng nghỉ của người tự học: khoảng nghỉ ngắn ngay sau một phần học, nghỉ giữa một buổi học dài, và ngày nghỉ trong tuần. Các phương pháp chia giờ học và nghỉ theo đồng hồ đã có nhiều nơi viết; ở đây tập trung vào chất lượng của khoảng nghỉ và ranh giới giữa nghỉ với né.

Vì sao khoảng nghỉ lại liên quan tới trí nhớ

Trí nhớ vừa hình thành còn mỏng manh, giống lớp sơn vừa quét chưa khô. Từ lâu các nhà tâm lý học đã quan sát hiện tượng nhiễu: học xong một thứ rồi lập tức tiếp nhận một thứ khác, nhất là thứ na ná, thì thứ học trước dễ bị lẫn hoặc phai. Học từ vựng tiếng Anh xong lập tức học từ vựng tiếng Hàn là ví dụ dễ thấy; đọc chương sách xong lập tức lướt hàng chục bài đăng cũng là một dạng nhiễu, dù nhẹ hơn.

Một số thí nghiệm còn cho thấy điều thú vị hơn: người được nghỉ yên lặng vài phút, nhắm mắt, không làm gì đặc biệt, sau khi học một danh sách hay một câu chuyện, đôi khi nhớ tốt hơn người làm một nhiệm vụ khác trong cùng thời gian. Kết quả này chưa thống nhất ở mọi nghiên cứu và mức độ khác nhau theo người, nên nên hiểu là một gợi ý hợp lý chứ không phải quy luật chắc chắn.

Cũng cần phân biệt nghỉ của đầu óc với nghỉ của cơ thể. Sau một giờ ngồi đọc tài liệu, thân thể cần đứng dậy, mắt cần nhìn xa, nhưng đầu óc không nhất thiết phải được giải trí. Nhiều người nhầm rằng phải làm gì đó vui thì mới là nghỉ, nên chọn ngay thứ kích thích nhất trong tầm tay. Thật ra với mục đích giữ bài, kiểu nghỉ nhàm chán một chút lại thường có lợi hơn.

Điều có thể rút ra một cách thận trọng: khoảng nghỉ ngắn ngay sau khi học không phải thời gian chết. Nó là lúc nên để đầu óc thong thả thay vì nhồi thêm thông tin. Với người lớn vốn quen tranh thủ từng phút, đây là điều khó làm nhất, vì thói quen lấy điện thoại ra ngay khi rảnh đã quá sâu.

Các kiểu nghỉ ngắn và ảnh hưởng tới việc học

Bảng dưới xếp các cách nghỉ phổ biến của người đi làm theo mức chúng có thể chen vào điều vừa học. Đây là đánh giá định tính dựa trên nguyên lý nhiễu, không phải số đo.

Kiểu nghỉMức chen vào điều vừa họcGhi chú
Ngồi yên, nhắm mắt, thở chậmThấpKhó với người không quen, bắt đầu từ hai ba phút
Đi bộ nhẹ, nhìn ra xa, ngắm câyThấpThêm lợi ích đổi tư thế, nghỉ mắt
Rửa bát, tưới cây, gấp quần áoThấp đến vừaViệc tay chân quen thuộc, đầu óc được thả
Trò chuyện nhẹ với người nhàVừaTốt cho tinh thần; tránh chủ đề căng thẳng
Lướt video ngắn, mạng xã hộiCaoNhiều thông tin mới, dễ kéo dài hơn dự định
Trả lời tin nhắn, email công việcCaoKéo đầu óc về một chủ đề khác hẳn, dễ gây căng
Học ngay một môn khác na náCaoHai nội dung giống nhau dễ lẫn vào nhau

Bạn không cần lúc nào cũng chọn ô đầu bảng. Mục đích là nhận ra rằng mười phút lướt mạng không phải là “nghỉ” theo nghĩa có lợi cho việc học. Nếu muốn lướt mạng, hãy làm sau một khoảng nghỉ yên ngắn, và coi đó là giải trí chứ không phải nghỉ giữa giờ.

Nghỉ giữa một buổi học dài

Nghỉ trước khi chất lượng tụt, không đợi tới lúc kiệt. Dấu hiệu nên nghỉ: đọc lại một đoạn lần thứ ba vẫn không vào, tay chơi đàn bắt đầu vấp ở chỗ vốn đã chơi được, mắt mỏi, bắt đầu với lấy điện thoại không lý do. Nghỉ lúc này năm phút hiệu quả hơn cố thêm hai mươi phút nữa.

Nghỉ ngắn, đứng dậy, rời chỗ ngồi. Khoảng nghỉ giữa buổi học thường chỉ cần năm đến mười phút. Rời khỏi bàn, đi lấy nước, nhìn ra cửa sổ. Ngồi nguyên chỗ và mở điện thoại thì thân thể không được nghỉ mà đầu óc lại bị kéo đi.

Khoảng chia giờ là để bạn tự chỉnh. Có nhiều cách chia giờ học và nghỉ cố định, ví dụ phương pháp quả cà chua với các khối hai mươi lăm phút. Đó là điểm xuất phát hữu ích, nhưng người lớn học tài liệu chuyên môn đôi khi cần khối dài hơn mới đi vào được, còn người mới tập nhạc cụ có thể mỏi tay sớm hơn. Theo dõi chính mình vài tuần để tìm độ dài hợp.

Quay lại bằng một câu hỏi. Trước khi đứng dậy, ghi một câu hỏi về phần sẽ học tiếp. Khi quay lại, đọc câu hỏi đó trước. Cách này giúp bạn không mất năm phút loay hoay tìm lại mạch.

Ngày nghỉ và tuần nhẹ: nghỉ dài cũng cần có chủ đích

Ngoài những khoảng nghỉ trong buổi học, người tự học lâu dài cần cả ngày nghỉ. Một ngày mỗi tuần không học gì giúp tránh cảm giác việc học đè lên mọi khoảng trống của đời sống. Điều quan trọng là ngày nghỉ được chọn trước, ví dụ luôn là thứ Bảy, chứ không phải bất chợt bỏ vì lười rồi thấy áy náy.

Với người học trong nhiều tháng, có thể thêm một tuần nhẹ sau mỗi sáu tám tuần: giảm thời lượng còn một nửa, chỉ ôn và làm những việc vui của môn học như nghe nhạc bằng ngôn ngữ đang học, nấu lại món đã thạo, chơi những bản nhạc mình thích. Nhiều người thấy sau tuần nhẹ, hứng học quay lại rõ rệt.

Ngày nghỉ cũng nên thật sự là ngày nghỉ. Nếu thứ Bảy là ngày không học mà bạn vẫn mở tài liệu ra đọc lướt với tâm trạng áy náy, bạn không được nghỉ mà cũng không học được gì đáng kể. Thà học hẳn một buổi ngắn đúng nhịp, hoặc nghỉ hẳn, còn hơn lửng lơ giữa hai trạng thái.

Nghỉ dài có cái giá của nó: một phần kiến thức sẽ phai. Nhưng những gì đã học kỹ và ôn nhiều lần thường quay lại nhanh khi bạn ôn tiếp, nhanh hơn nhiều so với lần học đầu. Biết vậy để không hoảng khi sau kỳ nghỉ Tết mở sách ra thấy lạ; đó là hiện tượng bình thường, không phải mất trắng.

Khi nghỉ đã thành né: dấu hiệu nên nhận ra

Ranh giới giữa nghỉ và né đôi khi rất mờ. Những dấu hiệu dưới đây cho thấy khoảng nghỉ của bạn đang thành cách tránh việc học.

  • Khoảng nghỉ năm phút thường xuyên kéo thành ba bốn mươi phút mà bạn không định trước.
  • Bạn nghỉ ngay khi gặp phần khó, chứ không phải khi đã mệt. Nghỉ kiểu này lặp lại thì phần khó không bao giờ được giải quyết.
  • Ngày nghỉ không được chọn trước mà quyết định vào phút cuối, và tần suất tăng dần.
  • Sau khi nghỉ, bạn thấy ngại quay lại hơn chứ không thấy nhẹ đầu hơn.
  • Bạn nghỉ bằng những việc làm mình bứt rứt, như lướt mạng hay đọc tin công việc, rồi cảm thấy mệt hơn trước khi nghỉ.

Nếu thấy mình né phần khó, cách hiệu quả thường là thu nhỏ phần khó lại: chỉ làm năm phút đầu của nó, rồi mới được nghỉ. Còn nếu mệt mỏi, chán nản kéo dài nhiều tuần, không chỉ với việc học mà với cả công việc và đời sống, đó có thể là dấu hiệu sức khoẻ tinh thần cần được quan tâm, và nên tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Kết thúc một phần học và nghỉ đúng cách: năm bước

Đây là trình tự gọn để kết thúc một phần học, nghỉ, rồi quay lại hoặc dừng hẳn cho ngày hôm đó.

  1. Gấp tài liệu lại và tự nói lại ba ý chính vừa học, không nhìn.
  2. Ghi một dòng chỗ dừng và một câu hỏi cho phần tiếp theo.
  3. Đứng dậy, rời chỗ học. Để điện thoại lại trên bàn hoặc úp xuống.
  4. Nghỉ ba đến mười phút bằng một kiểu nghỉ ít chen: ngồi yên, đi dạo trong nhà, ra ban công, tưới cây, rửa vài cái bát.
  5. Nếu học tiếp, đọc câu hỏi đã ghi rồi bắt đầu. Nếu dừng hẳn, khi đó mới mở điện thoại và làm việc khác.

Trình tự này chỉ tốn thêm vài phút nhưng thay đổi cách khoảng nghỉ được dùng. Lúc đầu có thể thấy bồn chồn khi không cầm điện thoại; sau vài tuần, nhiều người thấy vài phút ngồi yên sau khi học trở thành khoảng dễ chịu nhất trong buổi tối.

Nghỉ khi học kỹ năng thực hành: chuyện an toàn

Với kỹ năng dùng tay chân, nghỉ không chỉ là chuyện trí nhớ mà còn là chuyện cơ thể. Người tập đàn nhiều giờ liền, người tập vẽ tỉ mỉ, người mới học may hay sửa chữa thường lặp đi lặp lại một chuyển động nhỏ hàng trăm lần. Khi cơ và gân mỏi mà vẫn cố, động tác sai đi, và tập động tác sai nhiều lần thì cái được ghi nhớ lại chính là động tác sai.

Vì vậy với kỹ năng thực hành, nên chia buổi tập thành những khối ngắn có nghỉ thả lỏng giữa các khối, nhất là trong giai đoạn đầu. Khi bắt đầu thấy tê, đau, nhức ở cổ tay, ngón tay, vai, lưng thì dừng, không cố cho xong bài. Đau nhói, sưng, tê kéo dài sau khi nghỉ, hoặc đau quay lại mỗi lần tập là lý do để đi khám, không phải để chịu đựng.

Với kỹ năng có dụng cụ sắc, nóng hay máy móc như nấu ăn, mộc, hàn, may máy, sự mệt mỏi còn làm tăng nguy cơ tai nạn. Nghỉ đúng lúc ở đây là nguyên tắc an toàn trước tiên, sau đó mới tới chuyện học nhanh hay chậm.

Câu hỏi thường gặp

Nghỉ bao lâu sau khi học là đủ?

Không có con số chuẩn cho mọi người. Vài phút đến khoảng mười phút nghỉ yên thường đủ để đầu óc thả lỏng trước khi chuyển sang việc khác. Quan trọng hơn độ dài là kiểu nghỉ: ít thông tin mới chen vào thì khoảng nghỉ ngắn cũng có ích.

Học xong nghe nhạc thư giãn có được không?

Nhạc nhẹ, quen thuộc khi nghỉ thường không gây chen lấn nhiều như đọc tin tức hay lướt mạng. Nếu bạn vừa học ngoại ngữ, nhạc có lời bằng ngôn ngữ khác có thể lẫn vào, nên chọn nhạc không lời hoặc bài đã quen. Theo dõi cảm nhận của chính mình để chọn.

Lướt điện thoại năm phút rồi học tiếp có hại nhiều không?

Năm phút lướt không làm hỏng cả buổi học, nhưng hai vấn đề thường đi kèm: thông tin mới chen vào điều vừa học, và năm phút rất hay kéo dài thành ba mươi phút. Nếu muốn dùng điện thoại, dời nó tới sau khi kết thúc buổi học thay vì dùng giữa buổi.

Ngủ trưa có được tính là nghỉ sau khi học không?

Một giấc ngủ ngắn sau khi học có thể có lợi cho việc giữ lại bài, theo một số nghiên cứu. Nếu lịch của bạn có giấc trưa, đọc lại ghi chú vài phút trước khi chợp mắt là cách tận dụng đơn giản. Giấc trưa nên ngắn để không ảnh hưởng giấc đêm.

Nghỉ cả tuần vì đi du lịch có làm mất hết công học không?

Không. Một phần sẽ phai, nhưng những gì đã học kỹ thường quay lại nhanh khi bạn ôn tiếp. Khi về, bắt đầu bằng một buổi ôn nhẹ thay vì học phần mới ngay. Nếu muốn, có thể giữ vài phút chạm bài mỗi ngày trong chuyến đi, nhưng không bắt buộc.

Làm sao để không cầm điện thoại ngay khi nghỉ?

Để điện thoại ở phòng khác hoặc trong ngăn kéo trong lúc học, để khi nghỉ bạn phải đi lấy mới dùng được. Chuẩn bị sẵn một việc nghỉ khác như cốc trà, chậu cây cần tưới. Có sẵn việc để làm thì tay ít tìm tới điện thoại hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138