TiepThu.comTiếp Thu
Học khi đã lớn tuổi

Tập vẽ ở tuổi xế chiều: luyện mắt nhìn trước khi luyện tay, chấp nhận tranh vụng

Vẽ trước hết là học cách nhìn. Bài tập nhìn cho người lớn tuổi mới bắt đầu, đồ vật trong nhà để tập, chỉnh kính và ánh sáng, và cách giữ hứng vẽ lâu dài.

Elderly Vietnamese woman sketching a teapot and two oranges on a table by a window in Lam Dong, pencil in hand, sketchbook page blank, seen over her shoulder, misty daylight

Phần lớn người lớn tuổi bắt đầu tập vẽ đều vấp cùng một chỗ: tay vẽ theo hình trong đầu thay vì vẽ cái mắt đang thấy. Vì thế bước đầu tiên không phải mua màu đắt tiền mà là luyện cách nhìn: nhìn đường viền thật chậm, nhìn khoảng trống giữa các vật, so tỷ lệ, nhận ra chỗ sáng chỗ tối. Khi mắt đã nhìn đúng, tay theo kịp nhanh hơn bạn nghĩ.

Bài này dành cho người trung niên và cao tuổi mới cầm bút, kể cả những ai từng tin mình "không có năng khiếu". Bài không bàn chất liệu hay nơi học, mà đi vào các bài tập nhìn, danh sách đồ vật trong nhà để tập theo mức khó, những điều chỉnh cho mắt và tay ở tuổi này, và cách giữ được hứng vẽ lâu dài.

Vẽ là học nhìn, không phải trời cho

Thử nhớ lại lần cuối bạn vẽ một con mắt: rất có thể đó là một hình hạt chanh với một vòng tròn ở giữa. Đó không phải con mắt bạn thấy, mà là biểu tượng con mắt đã nằm trong đầu từ thời đi học. Người lớn vẽ "dở" thường không phải do tay vụng mà do não thay hình thật bằng biểu tượng quen. Tay vẽ cái mình nghĩ, không vẽ cái mình nhìn.

Điều này có một mặt tích cực: nhìn là kỹ năng tập được, ở bất kỳ tuổi nào. Năng khiếu có thể giúp một số người đi nhanh hơn, nhưng các giáo viên mỹ thuật thường nhận thấy người kiên trì tập nhìn tiến bộ rõ rệt bất kể xuất phát điểm. Người lớn tuổi lại có lợi thế kiên nhẫn ngồi lâu với một vật, điều mà vẽ rất cần.

Vì vậy, trong những tuần đầu, mục tiêu không phải là bức tranh đẹp mà là thói quen nhìn mới. Bạn sẽ ngạc nhiên vì đã sống cạnh chiếc ấm trà mấy chục năm mà chưa từng để ý đường cong của vòi ấm, hay cái bóng nó đổ xuống mặt bàn lúc chiều. Tập vẽ, trước hết, là tập để ý.

Bốn bài tập nhìn cho tuần đầu tiên

Mỗi bài tập làm trong mười đến mười lăm phút, với bút chì thường và giấy bất kỳ. Không tẩy, không cần đẹp; kết quả quan trọng là cách bạn nhìn trong lúc làm.

  1. Vẽ đường viền chậm. Đặt một vật đơn giản trước mặt, như chiếc lá hay bàn tay trái của mình. Cho mắt đi thật chậm theo mép vật, tay đi theo cùng tốc độ, gần như không nhìn xuống giấy. Hình vẽ sẽ méo, điều đó không sao; bạn đang tập cho mắt và tay đi cùng nhau.
  2. Vẽ khoảng trống. Đặt một chiếc ghế hay một cành cây, rồi vẽ những khoảng trống giữa các chân ghế, giữa các cành, thay vì vẽ chính vật. Khoảng trống không có "biểu tượng" sẵn trong đầu, nên mắt buộc phải nhìn thật.
  3. So tỷ lệ bằng bút chì. Duỗi thẳng tay, cầm bút chì dựng đứng, nheo một mắt, dùng đầu bút và ngón cái đo chiều cao chiếc cốc, rồi so với chiều ngang. Cách này giúp bạn biết vật cao gấp mấy lần rộng, tránh vẽ cái cốc thành cái chum.
  4. Nheo mắt tìm sáng tối. Nheo mắt nhìn một quả cam dưới ánh đèn một phía, chi tiết mờ đi, chỉ còn mảng sáng, mảng tối và bóng đổ. Tô ba mảng đó bằng ba độ đậm khác nhau.

Lặp lại bốn bài này trong một tuần, mỗi ngày một bài với một vật khác. Đến cuối tuần, đặt bản vẽ ngày đầu cạnh bản vẽ ngày cuối, bạn sẽ thấy khác biệt.

Đồ vật trong nhà để tập, xếp theo độ khó

Không cần đi đâu xa để có mẫu vẽ. Những vật dưới đây có sẵn trong hầu hết nhà Việt, xếp từ dễ đến khó. Mỗi mức tập vài tuần rồi mới lên mức sau.

MứcVật mẫuLuyện được gì
1Quả cam, quả trứng, củ hànhHình tròn, khối, sáng tối đơn giản
2Cái cốc, cái bát, lọ nước mắmHình trụ, miệng elip, đối xứng
3Ấm trà, đôi dép, chùm chìa khoáKết hợp nhiều khối, chi tiết nhỏ
4Chậu cây, bó rau, bông hoaHình tự nhiên, không đều, nhiều lớp
5Một góc bếp, khung cửa sổ nhìn ra ngoàiBố cục, xa gần, không gian
6Người thân đang ngồi đọc báo, ngủ trưaTỷ lệ cơ thể, dáng, nét nhanh

Mỗi vật nên vẽ nhiều lần ở các góc khác nhau: nhìn ngang, nhìn từ trên xuống, xoay vật đi một chút. Cùng một quả cam nhưng đặt cạnh cửa sổ buổi sáng và dưới đèn bàn buổi tối là hai bài tập sáng tối khác hẳn nhau. Lặp lại một mẫu quen giúp bạn thấy rõ mình tiến bộ ở đâu, vì mọi thứ khác đã giữ nguyên.

Với mức 6, vẽ người thân khi họ đồng ý, và nên vẽ dáng chứ chưa cần vẽ mặt. Một dáng ông ngồi uống trà vẽ trong năm phút thường có hồn hơn một khuôn mặt cố công cả buổi.

Mắt và tay ở tuổi này: những điều chỉnh nhỏ mà đáng

Kính cho đúng khoảng cách. Mắt lão thị thường cần kính để nhìn gần, nhưng khi vẽ bạn nhìn cả trang giấy ở gần lẫn vật mẫu ở xa hơn. Một chiếc kính đọc có thể làm vật mẫu bị nhoè. Nếu gặp tình trạng này, nên khám mắt và nói rõ với bác sĩ nhãn khoa bạn cần nhìn ở những khoảng cách nào khi vẽ.

Ánh sáng từ một phía. Đèn chiếu từ một bên vừa giúp mắt đỡ mỏi, vừa tạo bóng rõ trên vật mẫu, dễ thấy sáng tối. Tránh ngồi ngược sáng cửa sổ.

Tay run thì vẽ nét to. Nếu tay hơi run, chọn bút nét đậm, giấy khổ lớn, vẽ bằng cả cánh tay thay vì chỉ cổ tay. Nét run nhẹ đôi khi lại cho bức vẽ một vẻ riêng. Nếu run tay mới xuất hiện hoặc nặng dần, nên đi khám.

Đứng dậy sau mỗi hai mươi phút. Ngồi cúi lâu dễ mỏi cổ, lưng. Đứng dậy, đi vài bước, nhìn ra xa cho mắt nghỉ, rồi quay lại với cái nhìn mới, nhiều khi thấy ngay chỗ sai mà lúc trước không thấy.

Chọn dụng cụ dễ cầm. Bút chì to thân, hoặc quấn thêm băng dính quanh thân bút, giúp ngón tay đỡ phải siết chặt. Kẹp giấy lên bìa cứng để giấy không trượt. Một chiếc giá nhỏ dựng nghiêng bảng vẽ giúp bạn không phải cúi gập cổ, đồng thời nhìn trang giấy ít bị méo hình hơn khi nhìn từ trên xuống mặt bàn phẳng.

Chấp nhận tranh vụng và giữ lại cả những bức xấu

Người lớn tuổi thường khắt khe với chính mình hơn ai hết. Vẽ một bức không giống, nhiều người xé ngay và kết luận mình không hợp. Thật ra những bức vụng là bậc thang ai cũng phải đi qua. Không ai vẽ đẹp mà không qua hàng trăm bức xấu; chỉ là người ta không trưng chúng ra.

Một cách hữu ích là dùng một cuốn sổ vẽ duy nhất, ghi ngày dưới mỗi bức, và không xé trang nào. Sau ba tháng, lật lại từ đầu, bạn sẽ có bằng chứng rõ ràng nhất về sự tiến bộ của mình. Cuốn sổ ấy cũng là một dạng nhật ký: bức vẽ chiếc cốc ngày mưa, bức vẽ chậu lan hôm cháu về chơi, mỗi trang gợi lại một ngày.

Hãy so sánh với chính mình của tháng trước, không so với tranh trên mạng hay tranh của người cùng lớp. Mỗi người có điểm xuất phát, đôi tay và đôi mắt khác nhau. Câu hỏi đúng không phải là "tranh này có đẹp không" mà là "lần này mình nhìn ra được điều gì mà lần trước chưa thấy".

Vẽ cùng người khác cho bền hứng

Vẽ một mình dễ bỏ giữa chừng. Có người cùng vẽ, việc tập có lịch, có chuyện để nói và có người ghi nhận. Vài cách người lớn tuổi hay dùng:

  • Nhóm vẽ ngoài trời: hẹn vài người bạn sáng chủ nhật ra công viên, bờ hồ hay một góc chợ, mỗi người một ghế nhỏ, vẽ cùng một cảnh rồi xem tranh của nhau.
  • Vẽ cùng cháu: ông bà và cháu cùng vẽ một quả táo, rồi kể cho nhau nghe mình thấy gì. Không chấm điểm, không khen chê tranh của cháu; khen việc cháu quan sát kỹ, hỏi cháu thích nhất chỗ nào.
  • Lớp vẽ ở nhà văn hoá, câu lạc bộ: nếu nơi bạn sống có lớp như vậy, đó là chỗ có người hướng dẫn và bạn cùng tuổi.
  • Góp ý nhẹ nhàng: trong nhóm, quy ước mỗi lần góp ý bắt đầu bằng một điều mình thích ở bức tranh, rồi mới nói một điều có thể thử khác đi.
  • Chia sẻ với người ở xa: chụp ảnh tranh gửi con cháu, mỗi tuần một bức. Có người chờ xem cũng là một lý do để vẽ đều.

Điều quan trọng là không biến nhóm vẽ thành cuộc thi. Ở tuổi này, mỗi người vẽ vì niềm vui và sự bình yên, không cần ai xếp hạng tranh của ai.

Nhịp tập và cách giữ hứng trong nhiều tháng

Mười lăm phút mỗi ngày là đủ để tiến bộ đều. Có thể vẽ vào giờ cố định, như sau bữa sáng khi ánh sáng tốt và đầu óc tỉnh táo. Ngày nào lười, chỉ vẽ một bức nhanh hai phút: cái cốc trên bàn, đôi dép ở cửa. Giữ thói quen quan trọng hơn chất lượng từng bức.

Chủ đề theo tuần giúp việc vẽ bớt đơn điệu: tuần này vẽ đồ trong bếp, tuần sau vẽ cây trong sân, tuần sau nữa vẽ đồ vật gắn với kỷ niệm như chiếc đồng hồ cũ, cái nón lá. Khi đã quen bút chì, bạn có thể thử thêm một chất liệu, nhưng mỗi lần chỉ một thứ mới.

Và khi thấy chững lại, quay về bài tập nhìn của tuần đầu. Vẽ đường viền chậm một vật quen, như chính bàn tay mình, sau vài tháng sẽ cho kết quả khác hẳn lần đầu. Bàn tay ấy có thể đã nhăn hơn, nhưng đôi mắt nhìn nó thì tinh hơn trước nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Bảy mươi tuổi chưa từng cầm bút vẽ có học được không?

Học được. Vẽ là kỹ năng quan sát và phối hợp tay mắt, tập được ở mọi tuổi. Điều cần là kỳ vọng hợp lý: vài tháng đầu chủ yếu là luyện nhìn và làm quen bút. Nhiều người lớn tuổi bắt đầu từ con số không đã vẽ được tĩnh vật giống mẫu sau một thời gian tập đều.

Nên bắt đầu bằng bút chì hay màu nước?

Bút chì là lựa chọn dễ nhất để luyện nhìn hình và sáng tối, rẻ và dễ sửa. Màu nước đẹp nhưng khó kiểm soát với người mới, dễ gây nản. Có thể dùng bút chì vài tháng đầu, khi đã tự tin về hình mới thêm màu. Nếu bạn rất thích màu, bút sáp màu hoặc bút chì màu là bước chuyển nhẹ nhàng.

Vẽ theo ảnh hay vẽ vật thật thì tốt hơn?

Vẽ vật thật giúp luyện mắt tốt hơn vì bạn phải tự chuyển vật ba chiều lên giấy hai chiều. Ảnh tiện cho cảnh xa hoặc người không ngồi yên được. Người mới nên ưu tiên vật thật trong nhà, dùng ảnh khi muốn vẽ phong cảnh hay kỷ niệm.

Tay run có vẽ được không?

Nhiều người tay hơi run vẫn vẽ được và vẽ có nét riêng, nhất là khi dùng bút nét đậm, giấy lớn và vẽ bằng chuyển động cả cánh tay. Nếu run tay mới xuất hiện, tăng nhanh hoặc kèm triệu chứng khác, nên đi khám để bác sĩ đánh giá nguyên nhân.

Có cần đi lớp không hay tự học được?

Tự học được với các bài tập nhìn cơ bản. Lớp học hoặc nhóm vẽ đem thêm người góp ý, lịch đều đặn và bạn bè, những điều giúp giữ hứng lâu dài. Một cách cân bằng là tự tập hằng ngày ở nhà và tham gia nhóm vẽ một lần mỗi tuần.

Vẽ có giúp người lớn tuổi thư giãn không?

Nhiều người kể rằng khi vẽ họ quên thời gian và thấy đầu óc lắng lại, vì cả sự chú ý dồn vào việc nhìn. Đây là trải nghiệm phổ biến, dù mỗi người khác nhau. Nếu bạn thấy căng thẳng vì muốn vẽ đẹp, hãy quay về những bức vẽ nhanh hai phút để lấy lại cảm giác nhẹ nhàng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138