TiepThu.comTiếp Thu
Đọc sách để nhớ

Gắn ý trong sách vào việc của mình: ghi chú đối chiếu giúp người lớn nhớ lâu

Ghi chú đối chiếu là ghi cạnh mỗi ý trong sách một chuyện có thật từ đời mình. Vì sao cách này giúp nhớ lâu, mẫu ghi ba cột và những lỗi hay gặp.

Vietnamese woman shop owner in a small Can Tho grocery after closing time, writing in a blank notebook on the counter beside an open book, seen from behind, warm bulb light

Ghi chú đối chiếu nghĩa là cạnh mỗi ý quan trọng trong sách, bạn ghi một chuyện có thật từ đời mình mà ý đó giải thích được, hoặc trái ngược. Người lớn có một thứ mà học sinh chưa có: hàng chục năm kinh nghiệm làm việc, nuôi con, quản lý tiền bạc, giữ các mối quan hệ. Mỗi ý trong sách được móc vào một kỷ niệm có thật sẽ có chỗ bám chắc hơn nhiều so với một câu chép lại.

Bài này giải thích vì sao cách ghi này giúp nhớ lâu, đưa ra mẫu ghi ba cột dùng được cho hầu hết sách phi hư cấu, phân biệt nó với cách chép trích dẫn và tóm tắt, và chỉ ra những lỗi khiến ghi chú đối chiếu biến thành nhật ký lan man.

Vì sao ý gắn với chuyện của mình thì nhớ lâu hơn

Tâm lý học về trí nhớ từ lâu đã ghi nhận rằng thông tin được xử lý theo ý nghĩa, được nối với điều mình đã biết, thường được nhớ tốt hơn thông tin chỉ được lướt qua bề mặt. Một số nghiên cứu còn cho thấy khi người ta tự hỏi một thông tin có liên quan đến bản thân mình không, khả năng nhớ thông tin đó tăng rõ. Hiện tượng này thường được nhắc với tên hiệu ứng liên hệ bản thân.

Có thể hình dung trí nhớ như một mạng lưới. Một ý mới đứng riêng chỉ có một sợi dây nối vào mạng, đứt sợi đó là mất. Khi bạn gắn ý đó với một chuyện đã xảy ra ở chỗ làm, một cuộc nói chuyện với con, một lần mất tiền vì quyết định vội, ý mới có thêm nhiều sợi dây: hình ảnh, cảm xúc, con người, nơi chốn. Sau này, chỉ cần một sợi được kéo, ý mới hiện ra theo.

Còn một lợi ích ít được nói tới: ghi chú đối chiếu buộc bạn kiểm tra sách bằng đời thật. Có ý nghe rất hay nhưng không tìm được chuyện nào trong đời mình hợp với nó; có ý mà chuyện của bạn đi ngược lại. Những phát hiện đó giúp bạn đọc tỉnh táo hơn và nhớ cả những chỗ sách chưa thuyết phục bạn.

Cần nói rõ giới hạn: kinh nghiệm cá nhân là một mẫu rất nhỏ. Chuyện của bạn đi ngược lại sách không có nghĩa sách sai, chỉ có nghĩa ý đó chưa hợp với hoàn cảnh của bạn hoặc còn điều kiện mà bạn chưa thấy. Ghi chú đối chiếu giúp nhớ và giúp nghĩ, chứ không phải để phán sách đúng hay sai.

Mẫu ghi ba cột

Mẫu này dùng được trong sổ giấy, trong ghi chú điện thoại hay bảng tính. Mỗi ý quan trọng một dòng.

Ý trong sách (lời mình)Chuyện có thật của mìnhLần tới sẽ làm gì
Khen cụ thể việc làm tốt hiệu quả hơn khen chung chungTháng trước khen cả nhóm "làm tốt lắm", không ai phản ứng gì; lần khen Hoa "bảng giao ca rõ, ca sau không phải hỏi lại" thì cô làm tiếp kiểu đó suốt tuầnHọp sáng thứ hai: khen một việc cụ thể của hai người
Quyết định khi đang mệt hay vội dễ saiKý đơn đặt hàng sai số lượng hôm cuối tháng sau mười tiếng làm việcĐơn trên một mức nhất định để sáng hôm sau mới ký
Trẻ cần được nghe trước khi được khuyênCon kể chuyện bị bạn trêu, mình giảng ngay cách xử lý, con im luônLần sau hỏi thêm hai câu trước khi nói ý mình

Ba dòng trên là ví dụ giả định. Cột giữa là cột quan trọng nhất: càng cụ thể về người, nơi, lúc, càng dễ nhớ. Nếu có nhắc tới người khác, chỉ cần ghi tên gọi ngắn hay chữ cái đầu cho riêng bạn hiểu, và giữ sổ ở chỗ riêng tư.

Ghi chú đối chiếu khác chép trích dẫn và tóm tắt thế nào

Chép trích dẫn giữ lời tác giả. Đó là cách tốt để lưu những câu hay, nhưng câu chép lại vẫn là của người khác. Đọc lại sau một năm, bạn thấy câu quen quen nhưng thường không nhớ vì sao mình từng chép nó.

Tóm tắt giữ khung ý của sách. Tóm tắt bằng lời mình đã tốt hơn chép, vì buộc bạn chọn lọc và diễn đạt. Nhưng tóm tắt vẫn xoay quanh sách, chưa chạm vào đời bạn.

Ghi chú đối chiếu giữ cuộc gặp giữa sách và đời bạn. Nó không thay hai cách trên mà đi sau chúng. Một cuốn sách có thể có trang tóm tắt và mươi dòng đối chiếu. Mươi dòng đó thường là phần bạn nhớ lâu nhất và dùng nhiều nhất.

Ba cách hợp với ba loại sách khác nhau. Sách văn chương hợp chép những câu hay và vài dòng cảm nhận. Sách khoa học phổ thông hợp tóm tắt. Sách về công việc, gia đình, sức khoẻ, tiền bạc hợp nhất với ghi chú đối chiếu, vì đó là những lĩnh vực bạn có sẵn nhiều kinh nghiệm để đối chiếu.

Ghi chú đối chiếu trong lúc đọc

Không cần ghi cho mọi ý. Một chương thường chỉ có hai ba ý đáng đối chiếu.

  1. Đọc hết một đoạn hoặc một mục nhỏ trước khi ghi, để không ghi theo cảm xúc của từng câu.
  2. Chọn ý khiến bạn gật đầu mạnh hoặc lắc đầu mạnh. Ý làm bạn có phản ứng là ý có sẵn chỗ bám trong đầu.
  3. Viết ý đó bằng lời mình trong một câu ở cột đầu.
  4. Dừng lại tìm một chuyện có thật. Hỏi mình: lần gần nhất chuyện này xảy ra với mình là khi nào, ở đâu, với ai? Viết hai ba câu cụ thể.
  5. Nếu không tìm được chuyện nào, ghi "chưa gặp" và một tình huống bạn đoán sẽ gặp. Điều này cũng có giá trị: nó cho biết ý đó còn xa với đời bạn.
  6. Cột cuối chỉ viết khi bạn thật sự định làm. Một việc nhỏ, có thời điểm, tốt hơn một quyết tâm lớn chung chung.

Sau vài cuốn, bạn sẽ nhận ra mình bắt đầu tự đối chiếu ngay trong đầu khi đọc, kể cả khi không cầm bút. Đó là lúc cách đọc đã thay đổi thật.

Những lỗi hay gặp

Ghi chú đối chiếu dễ làm nhưng cũng dễ trượt thành thứ khác.

  • Viết thành nhật ký dài. Cột giữa biến thành cả trang kể chuyện, lấn mất ý của sách. Giữ hai ba câu là đủ để gợi lại.
  • Chỉ đối chiếu những ý mình đã đồng ý sẵn. Bạn sẽ chỉ nhớ những gì xác nhận điều mình đã nghĩ. Cố tìm ít nhất một ý mỗi cuốn mà đời bạn đi ngược lại.
  • Ép mọi ý phải có chuyện của mình. Có ý thật sự chưa có trong kinh nghiệm của bạn. Ghi "chưa gặp" là trung thực hơn bịa ra một liên hệ gượng.
  • Ghi thông tin riêng tư của người khác quá chi tiết. Sổ đọc có thể bị người khác cầm lên đọc. Ghi đủ để bạn nhớ, tránh ghi tên đầy đủ, chuyện nhạy cảm của đồng nghiệp hay người thân.
  • Không bao giờ đọc lại. Ghi chú đối chiếu phát huy tác dụng mạnh nhất khi bạn đọc lại sau vài tuần và xem mình đã làm được việc ở cột cuối chưa.

Đối chiếu khi đọc cùng người khác

Ghi chú đối chiếu còn có một biến thể rất hợp với vợ chồng, anh chị em hay đồng nghiệp đọc cùng một cuốn sách. Mỗi người tự ghi cột chuyện của mình, sau đó ngồi lại so sánh. Cùng một ý trong sách, hai người thường gắn với hai chuyện rất khác nhau, và việc nghe chuyện của người kia làm ý đó có thêm một sợi dây nối nữa trong đầu bạn.

Ví dụ giả định: hai vợ chồng ở Nghệ An cùng đọc một cuốn về nuôi dạy con tuổi tiểu học. Ở ý "trẻ cần được tự làm và tự sai", người vợ ghi chuyện con tự xếp cặp và quên sách, cô đã kịp chạy theo mang đến trường. Người chồng ghi chuyện chính mình hồi nhỏ được bố để tự đi chợ mua đồ và mua nhầm, nhớ đến giờ. Khi ngồi lại nói chuyện, hai người thấy họ đang ở hai phía của cùng một vấn đề và thống nhất được một việc nhỏ cho tuần sau.

Cách này cũng dùng được ở chỗ làm: một nhóm nhỏ cùng đọc một chương sách nghề, mỗi người mang tới một chuyện có thật ở công việc của mình. Nhớ chỉ chia sẻ chuyện trong phạm vi phù hợp, không đưa ra thông tin riêng của khách hàng hay đồng nghiệp vắng mặt.

Đọc lại sổ đối chiếu sau vài tháng

Ví dụ giả định: chị Mai, chủ một tiệm tạp hoá ở Cần Thơ, đọc một cuốn sách về quản lý tiền cho cửa hàng nhỏ và ghi mười hai dòng đối chiếu. Ba tháng sau, chị mở sổ ra đọc lại vào một tối vắng khách. Có năm dòng ở cột cuối chị đã làm, ba dòng chị đã thử rồi bỏ vì không hợp với tiệm nhỏ, bốn dòng chị quên hẳn.

Chị ghi thêm vào cạnh từng dòng: đã làm, kết quả ra sao; đã bỏ, vì sao; chưa làm, giờ còn muốn làm không. Lần đọc lại này chỉ mất hai mươi phút nhưng chị nhớ lại gần như trọn cuốn sách, vì mỗi dòng gắn với một chuyện ở tiệm mà chị nhớ rất rõ.

Điều đáng chú ý là ba dòng chị đã bỏ lại là ba dòng chị nhớ kỹ nhất. Thử rồi thấy không hợp cũng là một cách học, và trải nghiệm thất bại gắn với ý trong sách thường in sâu hơn cả những ý thành công.

Nếu bạn đọc lại sổ và thấy cột cuối gần như trống, đừng nản. Có thể những ý bạn chọn quá lớn, hoặc thời điểm đó chưa có dịp áp dụng. Lần sau hãy chọn việc nhỏ hơn, có ngày giờ cụ thể, và đọc lại sổ sớm hơn, khoảng hai tuần thay vì vài tháng.

Sổ đối chiếu của nhiều cuốn gom lại lâu dần thành một thứ đặc biệt: bản ghi những gì bạn đã học được từ sách và từ đời, đặt cạnh nhau. Lật lại sau vài năm, bạn thấy rõ mình đã thay đổi ra sao.

Câu hỏi thường gặp

Ghi chú đối chiếu có hợp với tiểu thuyết không?

Có thể dùng, nhưng nhẹ nhàng hơn. Thay vì ba cột, ghi vài dòng về nhân vật hay tình huống khiến bạn nhớ đến ai đó hay một giai đoạn trong đời mình. Không cần cột hành động, vì đọc văn chương không nhất thiết để làm gì.

Nếu chưa có nhiều kinh nghiệm thì đối chiếu với gì?

Bạn có thể đối chiếu với chuyện của người thân, bạn bè mà bạn biết rõ, với một bộ phim, hay với một cuốn sách khác đã đọc. Người trẻ có ít kinh nghiệm làm việc nhưng thường có nhiều kinh nghiệm học tập và quan hệ để đối chiếu.

Mỗi chương nên ghi bao nhiêu dòng đối chiếu?

Thường hai ba dòng là vừa. Nhiều hơn dễ biến thành ghi cho có và làm chậm việc đọc quá mức. Ít hơn cũng không sao nếu chương đó không chạm nhiều tới đời bạn.

Có nên ghi đối chiếu trực tiếp vào lề sách không?

Nếu sách là của bạn và bạn quen viết vào sách, ghi ngắn bên lề cũng được. Tuy nhiên lề sách chật, khó ghi đủ chuyện, và sau này khó gom lại. Nhiều người ghi một chữ đánh dấu bên lề và viết đầy đủ vào sổ riêng.

Đọc lại sổ đối chiếu bao lâu một lần?

Lần đầu sau khoảng một tháng là hợp lý, vì đủ thời gian để bạn thử làm vài việc ở cột cuối. Sau đó có thể vài tháng một lần với những cuốn quan trọng. Mỗi lần đọc lại, ghi thêm kết quả bên cạnh.

Ghi chú đối chiếu có giúp nhớ sách khoa học không?

Có, nếu bạn tìm được hiện tượng đời thường liên quan. Đọc về cơ chế giấc ngủ thì đối chiếu với những đêm mất ngủ của mình, đọc về tâm lý đám đông thì nhớ một lần cả nhóm cùng đồng ý một quyết định vội. Liên hệ giúp khái niệm khô trở nên dễ nhớ hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138