TiepThu.comTiếp Thu
Đọc sách để nhớ

Đặt câu hỏi trước khi đọc sách: ba câu hỏi giúp người lớn nhớ đúng phần cần nhớ

Vì sao mở sách khi đã có câu hỏi trong đầu thì nhớ tốt hơn, ba loại câu hỏi nên đặt trước mỗi cuốn, mỗi chương và cách giữ câu hỏi suốt lúc đọc.

Middle-aged Vietnamese man at a wooden kitchen table in a Hue house at dawn, pen hovering over a blank notebook beside a closed book, seen from behind, warm lamp light

Đọc sách với một câu hỏi rõ ràng trong đầu giúp bạn nhớ tốt hơn vì trí nhớ giữ lại thứ mà sự chú ý đang săn tìm. Khi mở sách mà không hỏi gì, mắt lướt đều qua mọi trang và cái gì cũng chỉ được ghé qua một lần. Khi mở sách để trả lời một câu cụ thể, bạn đọc chậm lại đúng chỗ có câu trả lời, dừng lại so sánh, và chính lúc dừng đó là lúc trí nhớ được ghi.

Bài này dành cho người lớn đọc sách phi hư cấu để dùng: sách nghề, sách về sức khoẻ, tiền bạc, nuôi dạy con, lịch sử. Bạn sẽ có ba loại câu hỏi đặt ở ba thời điểm (trước cả cuốn, trước mỗi chương, khi gặp một ý lạ), cách viết câu hỏi sao cho không quá rộng, và cách xử lý khi sách không trả lời câu bạn hỏi.

Vì sao câu hỏi đặt trước lại giúp nhớ

Trí nhớ không chụp lại mọi thứ mắt nhìn thấy. Nó giữ lại những gì được chú ý, được xử lý thêm một bước, và được nối với điều bạn đang quan tâm. Một câu hỏi đặt trước làm cả ba việc đó: nó hướng sự chú ý, buộc bạn so câu chữ trong sách với điều mình đang tìm, và cho đoạn văn một chỗ để bám vào trong đầu.

Nhiều nghiên cứu về việc đọc cho thấy người được đưa câu hỏi trước khi đọc thường nhớ tốt hơn phần nội dung liên quan đến câu hỏi đó. Có một điểm cần biết để dùng cho đúng: lợi ích tập trung vào phần được hỏi, còn những phần khác của bài có khi được nhớ không hơn, thậm chí kém hơn một chút, vì sự chú ý đã dồn đi chỗ khác. Kết luận thực tế là câu hỏi phải chọn đúng thứ bạn thật sự muốn giữ lại.

Còn một lý do nữa, ít được nói tới: câu hỏi biến việc đọc từ nhận thông tin sang đi tìm. Người đi tìm luôn nhớ đường hơn người được chở. Khi bạn tìm thấy câu trả lời sau hai mươi trang, khoảnh khắc "à, đây rồi" có sức ghi nhớ mạnh hơn nhiều so với một câu đọc trôi qua giữa hàng trăm câu khác.

Ba loại câu hỏi và lúc đặt từng loại

Câu hỏi cho cả cuốn, đặt trước khi mua hoặc mượn. Bạn đọc cuốn này để giải quyết việc gì trong đời mình? Ví dụ giả định: "Mình muốn biết cách nói chuyện với con tuổi mười bốn mà không thành cãi nhau." Câu này quyết định phần nào của sách bạn đọc kỹ, phần nào lướt, và cuối cùng bạn dùng nó để tự kiểm xem cuốn sách có đáng thời gian không.

Câu hỏi cho từng chương, đặt trước khi lật trang đầu chương. Đọc tên chương và các tiêu đề nhỏ trong chương, rồi viết ra một hai câu bạn đoán chương sẽ trả lời. Câu hỏi chương nên hẹp hơn câu hỏi cả cuốn: "Tác giả khuyên làm gì khi con im lặng không trả lời?" Đọc xong chương, bạn đối chiếu đoán ban đầu với điều sách thật sự nói.

Câu hỏi nảy ra giữa chừng, ghi ngay khi gặp ý lạ. Gặp một khẳng định khiến bạn nghi ngờ hoặc ngạc nhiên, đừng đọc tiếp ngay. Ghi một câu hỏi bên lề hoặc vào sổ: "Điều này đúng cả với gia đình nhiều thế hệ không?" Những câu hỏi kiểu này thường là chỗ bạn nhớ lâu nhất, vì chúng gắn với cảm giác phản biện của chính bạn.

Câu hỏi chưa có lời đáp, để dành sau khi gấp sách. Không phải câu nào sách cũng trả lời. Gom những câu còn bỏ ngỏ vào một trang riêng. Đó là danh sách đọc tiếp, là đề tài để hỏi người trong nghề, và là dấu hiệu cho thấy bạn đã đọc như một người đang suy nghĩ chứ không phải người đang chép.

Câu hỏi tốt và câu hỏi khó dùng

Câu hỏi quá rộng không dẫn đường được; câu hỏi quá hẹp làm bạn bỏ sót phần lớn cuốn sách. Bảng dưới là các ví dụ giả định để bạn thấy khác biệt.

Câu hỏi khó dùngVì sao khó dùngViết lại cho dễ dùng
Cuốn này nói gì?Rộng tới mức không giúp bạn chọn chỗ chú ýSách đưa ra mấy cách xử lý nợ thẻ tín dụng, cách nào hợp với lương cố định?
Làm sao để giỏi quản lý?Là câu hỏi của cả đời, không của một cuốn sáchChương về giao việc nói gì về lúc nhân viên làm sai lần đầu?
Tác giả có đúng không?Không chỉ rõ đúng ở điểm nàoVí dụ tác giả đưa ra có giống hoàn cảnh cửa hàng nhỏ ở tỉnh không?
Trang 87 viết gì?Hẹp quá, giống dò bàiÝ ở trang 87 khác gì với cách mình đang làm hằng ngày?
Học được gì từ sách?Câu hỏi sau khi đọc, không dẫn đường lúc đọcSau cuốn này, việc nào trong tuần tới mình sẽ làm khác đi?

Mẹo nhỏ: một câu hỏi dễ dùng thường có chủ ngữ là chính bạn hoặc hoàn cảnh của bạn. Câu có chữ "mình" hay tên một việc cụ thể ở nhà, ở chỗ làm luôn dẫn đường tốt hơn câu hỏi trừu tượng về "con người" hay "thành công".

Quy trình mười phút trước khi đọc một cuốn sách mới

Không cần làm cầu kỳ. Mười phút đầu là đủ để cả cuốn sách có hướng đi.

  1. Viết một câu: "Mình đọc cuốn này vì…". Nếu không viết nổi, có thể bạn chưa cần cuốn này lúc này.
  2. Đọc lời giới thiệu ở bìa sau, lời nói đầu, và lướt mục lục. Mục đích là biết sách định đi đâu, chưa cần hiểu.
  3. Đánh dấu ba đến năm chương liên quan nhất tới câu hỏi của bạn. Đó là phần đọc chậm; phần còn lại đọc với tốc độ bình thường.
  4. Ghi ra điều bạn đang tin về chủ đề này trước khi đọc, kể cả khi bạn không chắc. Ví dụ giả định: "Mình nghĩ trẻ tuổi teen cần bị kiểm soát điện thoại chặt."
  5. Đặt câu hỏi đầu tiên cho chương sắp đọc, ghi ở đầu trang sổ hoặc trên một mẩu giấy kẹp vào sách.
  6. Đọc xong chương, viết lại câu trả lời bằng lời mình, rồi so với điều bạn tin ở bước bốn: giữ nguyên, sửa một phần hay đổi hẳn.

Bước bốn là bước người ta hay bỏ qua nhất nhưng lại đáng giá nhất. Khi sách nói khác điều bạn tin, sự va chạm đó làm ý mới dễ nhớ hơn hẳn. Khi sách nói giống, bạn biết mình có cơ sở chắc hơn.

Giữ câu hỏi trong đầu suốt lúc đọc

Đặt câu hỏi thì dễ, giữ nó trong suốt ba mươi trang mới khó. Sau vài trang, mắt lại trôi theo câu chữ và câu hỏi biến mất. Cách đơn giản nhất là để câu hỏi ở chỗ nhìn thấy được: viết lên mẩu giấy làm thẻ đánh dấu trang, mỗi lần lật sang trang mới là thấy nó.

Cách thứ hai là chia đoạn đọc ngắn hơn. Người lớn đọc vào buổi tối sau giờ làm thường giữ được câu hỏi trong khoảng mười đến hai mươi trang, tuỳ độ khó. Đến cuối đoạn đó, dừng lại hỏi: "Đoạn vừa rồi đã trả lời được gì chưa?" Nếu chưa, không sao, đó cũng là thông tin: có thể câu trả lời ở chương sau, hoặc sách không định trả lời câu đó.

Cách thứ ba dành cho người hay đọc trên điện thoại hoặc máy đọc sách: dùng chức năng ghi chú để gõ câu hỏi ngay đầu chương, rồi khi tìm thấy đoạn trả lời thì đánh dấu đoạn đó và gắn vào cùng ghi chú. Cuối cùng bạn có một chuỗi câu hỏi kèm đoạn trả lời, đọc lại rất nhanh.

Những lúc không nên ép mình đặt câu hỏi

Câu hỏi đặt trước là công cụ, không phải luật. Có những lúc nó làm hỏng trải nghiệm đọc hơn là giúp.

  • Đọc văn chương để thưởng thức. Với tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, việc săn tìm câu trả lời có thể làm bạn bỏ lỡ không khí, nhịp kể và những thứ không nằm trong bất cứ câu hỏi nào.
  • Lần đầu bước vào một lĩnh vực hoàn toàn lạ. Khi chưa biết gì, bạn chưa biết hỏi gì cho đúng. Lúc này đọc một hai chương để làm quen trước, rồi mới đặt câu hỏi.
  • Khi câu hỏi biến thành định kiến. Nếu bạn mở sách chỉ để tìm bằng chứng cho điều mình đã tin, câu hỏi đang làm bạn mù trước phần sách nói ngược lại. Thêm một câu hỏi phụ: "Sách có chỗ nào nói khác điều mình nghĩ không?"
  • Đọc để thư giãn trước khi ngủ. Không phải cuốn nào cũng cần nhớ. Cho phép mình đọc chơi cũng là cách giữ thói quen đọc lâu dài.

Phân biệt rõ cuốn nào đọc để nhớ, cuốn nào đọc để vui giúp bạn dồn sức đúng chỗ. Phần lớn người lớn chỉ cần đọc kỹ vài cuốn mỗi năm theo kiểu có câu hỏi; phần còn lại cứ đọc tự nhiên.

Ví dụ trọn vẹn với một cuốn sách về tiền bạc gia đình

Ví dụ giả định: chị Hạnh, ba mươi tám tuổi, làm kế toán ở Cần Thơ, mượn một cuốn sách về quản lý tiền trong gia đình. Câu hỏi cả cuốn của chị: "Nhà mình hai vợ chồng lương cố định, hai con đi học, nên chia tiền thế nào để cuối tháng không hụt?" Chị lướt mục lục và đánh dấu ba chương: lập ngân sách, quỹ dự phòng, chi tiêu cho con.

Trước chương lập ngân sách, chị ghi điều mình đang làm: ghi chép chi tiêu nhưng cuối tháng mới xem. Câu hỏi chương: "Sách có cách nào giúp biết sớm là sắp hụt không?" Đọc xong, chị viết hai dòng bằng lời mình: chia tiền ra từng khoản ngay đầu tháng, xem lại mỗi tuần thay vì cuối tháng. Chị ghi thêm một câu hỏi chưa được trả lời: "Khoản hiếu hỉ không đoán trước thì để ở đâu?"

Ba tháng sau, chị vẫn nhớ hai ý đó, không phải vì chị cố học thuộc mà vì chúng là câu trả lời cho câu hỏi của chính chị, và chị đã thử làm. Còn những chương khác trong sách, chị chỉ nhớ lờ mờ, và chị thấy thế là đủ: chúng không giải quyết việc chị cần.

Câu hỏi thường gặp

Có cần viết câu hỏi ra giấy không, nghĩ trong đầu có được không?

Nghĩ trong đầu vẫn tốt hơn không hỏi gì, nhưng câu hỏi chỉ nghĩ thường biến mất sau vài trang. Viết ra một dòng ngắn trên mẩu giấy kẹp sách hay trong ghi chú điện thoại giúp bạn nhìn lại được, và cuối chương có cái để đối chiếu.

Đặt câu hỏi trước có làm đọc chậm đi nhiều không?

Ban đầu bạn mất thêm khoảng năm đến mười phút cho mỗi cuốn và một hai phút cho mỗi chương. Đổi lại, phần đọc lướt ở các chương ít liên quan nhanh hơn, và bạn ít phải đọc lại vì quên. Tính cả cuốn, nhiều người thấy tổng thời gian gần như không đổi.

Nếu đọc đến cuối mà sách không trả lời câu hỏi thì sao?

Đó là một kết quả có giá trị: bạn biết cuốn này không dành cho việc bạn cần, hoặc câu hỏi của bạn cần một nguồn khác. Ghi câu hỏi đó vào danh sách đọc tiếp. Đừng ép sách trả lời bằng cách hiểu lệch câu chữ của tác giả cho vừa ý mình.

Đọc sách nghe có đặt câu hỏi trước được không?

Được, và có khi còn cần hơn, vì khi nghe bạn khó lật lại tìm chỗ cũ. Trước mỗi chương, nói thầm hoặc ghi một câu hỏi vào điện thoại. Nghe xong chương, dừng máy và tự trả lời trước khi nghe tiếp chương sau.

Có nên đặt nhiều câu hỏi cùng lúc cho một chương không?

Một đến hai câu là vừa. Nhiều hơn thế, bạn sẽ không giữ được câu nào trong đầu, và sự chú ý lại chia đều như khi không hỏi gì. Câu hỏi phát sinh trong lúc đọc thì cứ ghi lại, nhưng không cần đặt sẵn quá nhiều.

Cách này có dùng được cho người lớn tuổi không?

Dùng được, và thường rất hợp vì người lớn tuổi có nhiều kinh nghiệm để đặt câu hỏi sát đời sống. Nên chọn chữ in to, đọc từng đoạn ngắn và viết câu hỏi bằng bút trên giấy cho dễ nhìn. Không cần đặt câu hỏi cho mọi chương, chỉ những chương mình quan tâm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138