TiepThu.comTiếp Thu
Đọc sách để nhớ

Sách chuyên môn khó đọc: cách người đi làm đọc từng phần mà không bị ngợp

Người đi làm đọc sách chuyên môn dày và khó: chia lượt đọc, xử lý thuật ngữ mới, đọc chậm đúng chỗ và giữ lại kiến thức để dùng trong công việc.

Vietnamese electrical engineer reading a thick technical manual at a workshop bench in Hai Phong, pencil in hand, blank pages, tools around, seen over the shoulder, cool daylight

Sách chuyên môn khó đọc vì nó dồn nhiều khái niệm mới vào một trang, mỗi khái niệm lại dựa trên khái niệm trước; cách đọc hợp lý là chia thành nhiều lượt, mỗi lượt một mục đích, thay vì cố hiểu hết ngay từ trang đầu. Lượt đầu để biết sách đi đâu, lượt sau để hiểu kỹ phần bạn cần, lượt cuối để giữ lại những gì sẽ dùng trong công việc.

Bài này viết cho người đi làm phải đọc sách nghề: kỹ thuật viên đọc giáo trình điện, kế toán đọc sách về chuẩn mực, điều dưỡng đọc sách chăm sóc, người làm bán hàng đọc sách về đàm phán. Bạn sẽ có cách chia lượt đọc, cách xử lý thuật ngữ, cách nhận ra chỗ cần đọc chậm và cách biến những gì vừa đọc thành thứ dùng được ở chỗ làm.

Vì sao sách chuyên môn làm người đọc ngợp

Sách phổ thông được viết để người không biết gì cũng theo được: mỗi ý một ví dụ, ý mới chỉ xuất hiện khi ý cũ đã được giải thích kỹ. Sách chuyên môn thì khác, nó giả định bạn đã có một nền nhất định, và nhiều khái niệm được dùng ngay mà không giải thích lại. Mỗi trang có thể có năm sáu từ mới, mỗi từ lại là một ý cần hiểu.

Trí nhớ làm việc của con người, phần giữ thông tin trong lúc ta đang suy nghĩ, chỉ chứa được một lượng nhỏ cùng lúc. Khi trang sách đòi bạn giữ nhiều khái niệm mới hơn mức đó, bạn đọc hết câu nhưng không còn nhớ đầu câu nói gì. Cảm giác ngợp chính là lúc này: không phải bạn kém, mà là lượng mới trong một lúc đã vượt sức chứa.

Từ đó có hai hướng xử lý. Một là giảm lượng mới phải giữ cùng lúc, bằng cách làm quen trước với khung và thuật ngữ. Hai là tăng nền có sẵn, bằng cách đọc thứ dễ hơn trước hoặc nối khái niệm mới vào kinh nghiệm làm việc bạn đã có. Các phần dưới đều đi theo hai hướng này.

Ba lượt đọc, mỗi lượt một mục đích

Thay vì đọc một lần thật chậm từ đầu đến cuối, hãy chia việc đọc một cuốn hoặc một chương khó thành ba lượt. Mỗi lượt nhanh chậm khác nhau.

LượtLàm gìTốc độKết quả mong đợi
Lượt một: xem khungĐọc mục lục, lời mở đầu chương, các tiêu đề nhỏ, hình vẽ, bảng, phần tổng kết cuối chươngNhanh, khoảng mười lăm đến hai mươi phút một chươngBiết chương có mấy phần, nói về gì, phần nào liên quan đến việc mình
Lượt hai: hiểuĐọc kỹ những phần bạn cần, dừng ở từng khái niệm mới, ghi thuật ngữ, vẽ lại sơ đồChậm, có thể mất vài buổi cho một chươngGiải thích được bằng lời mình những khái niệm chính
Lượt ba: giữ lạiGấp sách, viết lại những gì dùng được cho công việc, đối chiếu và sửaNgắn, ba mươi phút đến một giờMột trang ghi chú nghề có thể dùng lại về sau

Lượt một thường bị coi là phí thời gian, nhưng thực ra nó làm lượt hai nhẹ đi nhiều. Khi đã biết chương có bốn phần và phần ba là phần bạn cần, bạn không còn phải gồng đọc kỹ cả bốn phần với cùng mức căng thẳng.

Xử lý thuật ngữ mà không phải dừng mỗi dòng

Lập sổ thuật ngữ riêng, không chép lại định nghĩa trong sách. Mỗi thuật ngữ một dòng: tên, nghĩa bằng lời của bạn, một ví dụ từ chỗ làm. Ví dụ giả định với một kỹ thuật viên điện: "Dòng rò: dòng điện chạy ra ngoài đường đi bình thường, như khi vỏ máy giặt bị ẩm, chạm vào thấy tê." Định nghĩa bằng lời mình buộc bạn hiểu, còn chép nguyên văn thì chỉ đòi bạn nhìn.

Đánh dấu thuật ngữ ở lượt một, tra ở trước lượt hai. Trong lượt đọc khung, khoanh những từ lạ nhưng đừng dừng tra. Trước khi đọc kỹ, dành mười phút tra những từ đã khoanh. Khi vào lượt hai, phần lớn từ mới đã có nghĩa trong đầu, trang sách đỡ dày đặc hẳn.

Phân biệt thuật ngữ cốt lõi và thuật ngữ phụ. Một chương có thể dùng hai mươi từ mới nhưng chỉ ba bốn từ là xương sống, các từ còn lại xoay quanh chúng. Thuật ngữ cốt lõi thường xuất hiện trong tiêu đề, được lặp lại nhiều lần, được in đậm. Nắm chắc chúng trước.

Ghi cả từ tiếng Anh nếu ngành bạn dùng. Nhiều ngành ở Việt Nam dùng song song thuật ngữ tiếng Việt và tiếng Anh. Ghi cả hai vào sổ giúp bạn đọc được tài liệu khác và hiểu đồng nghiệp nói gì trong cuộc họp.

Ôn sổ thuật ngữ theo nhịp giãn dần. Lật lại sổ sau một ngày, vài ngày, rồi một hai tuần. Che cột nghĩa, nhìn tên thuật ngữ và tự giải thích. Từ nào trả lời trôi chảy ba lần liền thì bỏ ra khỏi lượt ôn.

Nhận ra chỗ nào phải đọc thật chậm

Không phải trang nào của sách chuyên môn cũng khó như nhau. Biết chỗ nào cần dừng lâu giúp bạn dồn sức đúng nơi.

  • Định nghĩa đầu chương. Mọi phần sau dựa trên nó. Hiểu sai ở đây là sai dây chuyền cả chương.
  • Câu có chữ "nếu", "trừ khi", "chỉ khi". Đây thường là điều kiện áp dụng, phần người làm nghề hay bỏ qua nhất và cũng là chỗ dễ gây sai sót trong thực tế.
  • Hình vẽ, sơ đồ, bảng. Một sơ đồ có thể chứa lượng thông tin bằng hai trang chữ. Dành thời gian đọc từng phần của hình, tự vẽ lại bằng tay nếu được.
  • Ví dụ có tính toán. Đừng chỉ đọc lời giải. Che lời giải, tự làm thử, rồi so.
  • Chỗ tác giả nói "lưu ý", "sai lầm thường gặp". Đây là kinh nghiệm được chắt lọc, đáng giá với người đang làm nghề hơn cả phần lý thuyết.
  • Chỗ bạn thấy mâu thuẫn với cách đang làm ở chỗ làm. Có thể sách sai, có thể chỗ làm bạn đang làm chưa chuẩn, cũng có thể hai hoàn cảnh khác nhau. Ghi lại để hỏi người có kinh nghiệm.

Khi đọc mãi một đoạn vẫn không hiểu

Ai đọc sách chuyên môn cũng có lúc kẹt ở một đoạn. Thứ tự xử lý dưới đây giúp bạn không mất cả buổi tối ở một trang.

  1. Đọc lại đoạn đó một lần, chậm, gạch dưới từng từ bạn không chắc nghĩa.
  2. Quay lại đoạn trước để xem có khái niệm nào bị bỏ qua. Nhiều khi chỗ kẹt không nằm ở đoạn đang đọc mà ở đoạn trước đó.
  3. Thử nói lại đoạn văn bằng ví dụ trong công việc của bạn. Nếu không tìm ra ví dụ, đó chính là chỗ bạn chưa hiểu.
  4. Đánh dấu đoạn đó và đọc tiếp vài trang. Có khi phần sau giải thích lại bằng cách khác, hoặc ví dụ sau làm đoạn trước sáng ra.
  5. Tìm một tài liệu dễ hơn về đúng khái niệm đó: sách nhập môn, giáo trình cơ sở, bài giảng của trường nghề. Đọc xong quay lại sách khó.
  6. Hỏi một đồng nghiệp hoặc người đi trước. Mang theo đúng đoạn văn và nói rõ bạn hiểu tới đâu, kẹt ở đâu, để câu hỏi cụ thể.

Đừng ngồi đọc đi đọc lại một đoạn quá mười lăm phút. Sau mức đó, mỗi lần đọc lại gần như không thêm gì, chỉ thêm mệt và thêm cảm giác mình kém.

Biến những gì đọc được thành kiến thức dùng ở chỗ làm

Sách chuyên môn chỉ thật sự được nhớ khi nó chạm vào công việc. Sau mỗi chương, viết một câu trả lời cho câu hỏi: "Tuần này mình gặp tình huống nào liên quan đến chương này?" Nếu có, ghi lại tình huống bên cạnh ghi chú chương. Nếu chưa có, ghi lại tình huống bạn đoán sẽ gặp.

Ví dụ giả định: một điều dưỡng ở Đà Nẵng đọc chương về phòng ngừa té ngã ở người bệnh cao tuổi. Thay vì ghi lại mọi yếu tố nguy cơ, chị ghi ba thứ chị có thể để ý ngay trong ca trực: giường đã hạ thấp chưa, chuông gọi có trong tầm tay người bệnh không, dép có chống trơn không. Một tháng sau, ba thứ đó đã thành thói quen, và chị nhớ chương sách rõ hơn hẳn những chương chỉ đọc mà không đem ra dùng.

Cách thứ hai là giải thích lại cho đồng nghiệp mới vào nghề. Khi phải giải thích cho người khác, bạn buộc phải sắp xếp lại kiến thức, và những chỗ mình hiểu chưa chắc sẽ lộ ra ngay. Lưu ý chỉ chia sẻ trong phạm vi được phép của nơi làm việc, nhất là những tài liệu có thông tin nội bộ.

Giữ nhịp đọc khi đang đi làm

Người đi làm hiếm khi có cả buổi để đọc sách. Với sách chuyên môn, ba mươi đến bốn mươi lăm phút mỗi lần thường là vừa: đủ dài để vào được mạch, đủ ngắn để không cạn sức. Chọn giờ đầu óc còn tỉnh, có thể là sáng sớm trước khi đi làm, thay vì cố đọc sau ca làm dài.

Đặt mục tiêu theo phần, không theo trang: "Tối nay đọc xong phần hai của chương bốn" dễ làm hơn và ít nản hơn "Tối nay đọc ba mươi trang", vì số trang của sách chuyên môn có trang nặng trang nhẹ rất khác nhau.

Chấp nhận rằng có những cuốn bạn không cần đọc hết. Sách chuyên môn thường được viết như tài liệu tham khảo: đọc kỹ những chương nền tảng, còn lại tra cứu khi cần. Biết mục lục của một cuốn sách hay và biết chương nào nằm ở đâu, nhiều khi giá trị hơn là đọc hết mà không nhớ gì.

Cuối mỗi tuần, dành mười phút lật lại sổ thuật ngữ và các trang ghi chú chương đã đọc. Việc nhìn lại đều đặn này giữ cho phần đầu cuốn sách không bị phần sau đẩy trôi đi, điều rất hay xảy ra với sách dày đọc kéo dài nhiều tháng. Khi thấy mình không còn nhớ một khái niệm ở chương đầu, đó là lúc mở lại đúng trang đó, đọc nhanh vài phút, chứ không cần đọc lại cả chương.

Câu hỏi thường gặp

Có nên đọc sách nhập môn trước khi đọc sách chuyên sâu không?

Nếu bạn kẹt ở hầu hết các trang và phải tra quá nửa số thuật ngữ, thì nên. Sách nhập môn dựng nền để sách chuyên sâu có chỗ bám. Nếu chỉ kẹt ở vài chỗ, cứ đọc tiếp sách chuyên sâu và tra riêng từng khái niệm khi cần.

Đọc sách chuyên môn tiếng Anh có nên dịch ra tiếng Việt từng câu không?

Không nên dịch từng câu vì rất chậm và dễ mất mạch. Hãy hiểu theo đoạn, chỉ ghi nghĩa tiếng Việt cho thuật ngữ quan trọng vào sổ. Đoạn nào thật khó thì tóm ý bằng tiếng Việt một câu ngắn bên lề.

Một cuốn sách chuyên môn nên đọc trong bao lâu?

Không có con số chung. Một cuốn ba bốn trăm trang dày khái niệm có thể mất vài tháng nếu đọc mỗi tuần vài buổi, và như vậy là bình thường. Quan trọng hơn tốc độ là bạn giữ lại và dùng được bao nhiêu phần trong công việc.

Có nên gạch chân nhiều khi đọc sách chuyên môn không?

Gạch chân giúp bạn tìm lại chỗ quan trọng, nhưng không giúp nhớ nếu chỉ gạch rồi thôi. Hãy gạch ít, chỉ những định nghĩa và điều kiện áp dụng, rồi dành thời gian viết lại bằng lời mình trong sổ ghi chú.

Làm sao để không quên sách chuyên môn sau khi đọc xong?

Dùng nó trong công việc càng sớm càng tốt, ôn sổ thuật ngữ theo nhịp giãn dần, và giữ một trang tổng kết cho mỗi chương quan trọng. Khi gặp tình huống liên quan ở chỗ làm, mở lại đúng chương đó đọc nhanh là cách ôn tự nhiên nhất.

Đọc sách chuyên môn buổi tối mà buồn ngủ thì làm sao?

Sách chuyên môn đòi tập trung cao nên đọc lúc mệt rất kém hiệu quả. Hãy dời sang khung giờ tỉnh hơn, hoặc buổi tối chỉ làm lượt một là xem khung chương, để phần đọc kỹ cho cuối tuần. Nếu mệt mỏi kéo dài bất thường, nên đi khám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138