TiepThu.comTiếp Thu
Đọc sách để nhớ

Năm phút cuối mỗi chương: tự nhớ lại trước khi lật trang để giữ ý chính của sách

Gấp sách cuối mỗi chương và tự nhớ lại ý chính trong năm phút: vì sao làm vậy giúp nhớ lâu hơn đọc lại, cách làm cụ thể và cách sửa khi nhớ không ra.

Young Vietnamese woman on a bus seat in Ho Chi Minh City at dusk, closed book on her lap, eyes looking out the window in thought, face turned away, soft orange street light

Cách đơn giản nhất để nhớ một cuốn sách là gấp sách lại ở cuối mỗi chương và tự nói hoặc viết ra những gì vừa đọc, trước khi đọc tiếp. Năm phút đó biến chương sách từ một thứ bạn đã nhìn thấy thành một thứ bạn đã tự lấy ra từ trí nhớ, và chính việc lấy ra đó làm ý ở lại lâu hơn.

Phần lớn người đọc làm ngược lại: hết chương thì lật ngay sang chương sau, hoặc đọc lại những đoạn đã gạch chân vì thấy quen mắt là yên tâm. Bài này giải thích vì sao cảm giác quen mắt dễ đánh lừa, đưa ra quy trình năm phút cụ thể, các biến thể khi đọc trên xe buýt, trước khi ngủ hay khi nghe sách, và cách xử lý những lần gấp sách lại mà đầu trống trơn.

Vì sao tự nhớ lại hiệu quả hơn đọc lại

Trong tâm lý học về trí nhớ, có một hiện tượng được nhắc tới rất nhiều: việc cố gợi lại thông tin từ trí nhớ giúp nhớ lâu hơn so với đọc lại cùng thông tin đó trong cùng khoảng thời gian. Hiện tượng này thường được gọi là hiệu ứng kiểm tra hay luyện gợi nhớ, và được nhiều nghiên cứu ghi nhận ở nhiều loại tài liệu khác nhau.

Lý do dễ hiểu nếu nghĩ về cách bạn tìm đường. Đi theo người khác mười lần, bạn vẫn có thể lạc khi tự đi. Tự đi một lần, kể cả có lạc vài lần rồi tìm lại, đường đó sẽ ở lại trong đầu. Đọc lại giống đi theo người khác: mọi thứ hiện ra trước mắt, bạn không phải tìm. Tự nhớ lại giống tự đi: bạn phải tìm, và việc tìm làm con đường trong trí nhớ rõ hơn.

Việc này cũng không mới với người lớn. Bạn đã làm nó mỗi khi kể lại một bộ phim cho người nhà, và có lẽ đã nhận ra phim nào từng kể lại thì nhớ lâu hơn phim chỉ xem rồi thôi. Năm phút cuối chương chỉ là làm điều đó một cách có chủ ý với sách.

Cảm giác quen mắt và hiểu thật khác nhau ở đâu

Đọc lại đoạn đã gạch chân cho bạn cảm giác "biết rồi". Cảm giác đó có thật, nhưng thứ bạn biết là hình dáng trang sách, chưa chắc là nội dung. Bảng dưới giúp bạn nhận ra mình đang ở bên nào.

Dấu hiệuChỉ quen mắtĐã nhớ thật
Khi nhìn lại trang sáchThấy ngay "à, đoạn này đọc rồi"Đoán được đoạn tiếp theo nói gì trước khi nhìn
Khi gấp sách lạiChỉ nhớ có một ý gì đó về chủ đềNói được ý chính bằng câu của mình
Khi có người hỏi "vì sao"Trả lời bằng cách lặp lại câu trong sáchGiải thích được lý do, kèm một ví dụ
Sau một tuầnGần như không còn gì ngoài tên chươngCòn giữ được khung ý dù quên chi tiết
Khi gặp tình huống ngoài đờiKhông nhận ra tình huống liên quan tới sáchTự thấy "cái này giống chương đó nói"

Cảm giác quen mắt không xấu, nó là bước đầu của việc nhớ. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ coi nó là bước cuối. Năm phút tự nhớ lại là phép thử để biết bạn đang đứng ở cột nào.

Quy trình năm phút cuối mỗi chương

Làm đúng thứ tự, không mở lại sách cho tới bước bốn.

  1. Gấp sách hoặc tắt màn hình. Đặt sách úp xuống hoặc khép lại hẳn. Nếu sách vẫn mở trước mặt, mắt sẽ liếc xuống và bài tập mất tác dụng.
  2. Viết hoặc nói ra ý chính trong hai phút. Không cần câu hoàn chỉnh. Ba đến năm gạch đầu dòng, hoặc nói thầm như kể cho một người bạn. Nhớ được gì ghi nấy, không sắp xếp.
  3. Tự hỏi một câu "vì sao". Vì sao tác giả nói vậy, dựa vào đâu? Câu này buộc bạn nhớ lập luận chứ không chỉ nhớ kết luận.
  4. Mở sách ra đối chiếu trong hai phút. Lướt lại chương, xem mình bỏ sót ý nào quan trọng, nhớ sai chỗ nào. Thêm vào danh sách bằng màu mực khác hoặc đánh dấu khác để biết đâu là phần tự nhớ, đâu là phần bổ sung.
  5. Viết một dòng nối với đời mình. Ý nào trong chương dùng được cho việc của bạn, hoặc khác với điều bạn đang làm? Một dòng thôi.

Phần bổ sung ở bước bốn là phần đáng chú ý nhất. Đó chính là chỗ trí nhớ của bạn yếu với chương này. Khi ôn lại sau vài ngày, hãy bắt đầu từ những dòng bằng màu mực khác.

Biến thể cho những lúc đọc khác nhau

Không phải lúc nào cũng có bàn và sổ. Quy trình có thể co lại tuỳ hoàn cảnh, miễn giữ được phần cốt lõi là gấp sách và tự lấy ý ra.

  • Đọc trên xe buýt, tàu, lúc chờ đón con. Gấp sách, nhìn ra ngoài và nhẩm ba ý. Khi xuống xe hoặc lúc rảnh, gõ ba ý đó vào ghi chú điện thoại.
  • Đọc trước khi ngủ. Đọc xong chương, tắt đèn, nằm nhớ lại ý chính. Đây là lúc dễ làm nhất vì không có gì khác chen vào, và nhiều tài liệu về giấc ngủ cho rằng ngủ sau khi học giúp củng cố những gì vừa học.
  • Sách có chương rất dài. Chia chương theo các tiêu đề nhỏ bên trong, làm phiên bản hai phút sau mỗi phần nhỏ và phiên bản năm phút ở cuối chương.
  • Nghe sách. Dừng máy cuối mỗi chương, nói thành tiếng ý chính trước khi bấm nghe tiếp. Nếu đang làm việc tay chân, có thể ghi âm câu nói của mình.
  • Đọc sách cùng vợ chồng hoặc bạn đọc. Thay vì tự ghi, hai người lần lượt kể cho nhau nghe ý chính của chương. Người kể sau bổ sung phần người trước bỏ sót.

Khi gấp sách lại mà đầu trống trơn

Đó là chuyện bình thường, nhất là những lần đầu. Người đã quen đọc lướt nhiều năm thường bất ngờ khi thấy mình không nhớ nổi chương vừa đọc mười phút trước. Đây không phải dấu hiệu trí nhớ kém, mà là dấu hiệu cách đọc trước đây chủ yếu tạo cảm giác quen mắt.

Thử gợi nhớ bằng câu hỏi nhỏ hơn. Thay vì hỏi "chương này nói gì", hỏi "chương bắt đầu bằng ví dụ nào", "có con số hay câu chuyện nào làm mình chú ý không". Những chi tiết cụ thể thường kéo theo ý lớn.

Nhìn tên chương và tiêu đề nhỏ, nhưng không nhìn nội dung. Tiêu đề là gợi ý vừa đủ để khơi lại trí nhớ mà không làm hộ phần việc. Nếu nhìn tiêu đề vẫn không nhớ ra, đó là phần cần đọc lại chậm hơn.

Rút ngắn đoạn đọc. Nếu nhiều chương liền bạn không nhớ được gì, có thể đoạn đọc quá dài so với độ khó của sách, hoặc bạn đọc lúc quá mệt. Thử dừng sau mỗi mười trang thay vì cả chương.

Khi tình trạng không nhớ lan ra ngoài việc đọc. Nếu bạn thấy mình hay quên cả những việc quen thuộc hằng ngày, quên dần nhiều hơn theo thời gian, hoặc người thân nhận thấy thay đổi rõ, đó là chuyện nên nói với bác sĩ, không phải chuyện của phương pháp đọc.

Một buổi đọc mẫu: chương về giao việc trong một cuốn sách quản lý

Ví dụ giả định: anh Tâm, bốn mươi hai tuổi, vừa lên quản lý một xưởng may nhỏ ở Bắc Ninh, đọc một cuốn sách về quản lý nhóm. Tối thứ ba, anh đọc chương về giao việc, khoảng hai mươi lăm trang, mất chừng bốn mươi phút. Đọc xong trang cuối, anh úp sách xuống bàn và viết vào sổ những gì còn nhớ.

Lần đầu, anh chỉ viết được hai dòng: "giao việc phải rõ" và "đừng làm thay nhân viên". Anh tự hỏi câu vì sao: tại sao không nên làm thay? Anh nhớ ra tác giả kể chuyện một tổ trưởng cứ sửa lại hàng của tổ viên, kết quả là tổ viên không bao giờ học được, còn tổ trưởng thì kiệt sức. Từ câu chuyện đó, anh nhớ thêm được ý thứ ba: giao việc kèm tiêu chuẩn nghiệm thu, để người làm tự biết thế nào là đạt.

Mở sách đối chiếu, anh thấy mình bỏ sót hẳn một phần: chương có mục nói về việc hẹn thời điểm kiểm tra giữa chừng thay vì chờ đến hạn mới xem. Anh ghi ý này bằng mực đỏ. Dòng cuối cùng anh viết: "Tuần này thử giao đơn hàng áo đồng phục cho chị Lan, hẹn kiểm tra sau hai ngày." Tuần sau, khi nhớ lại chương này, ý anh nhớ rõ nhất lại chính là ý mực đỏ, vì đó là ý anh đã phải sửa và đã đem ra làm.

Gom các lần nhớ lại thành một trang cho cả cuốn

Khi đọc xong cuốn sách, bạn đã có mười, hai mươi đoạn ghi chú ngắn, mỗi đoạn ứng với một chương. Đừng cất chúng đi ngay. Dành mười lăm phút đọc lại tất cả các đoạn đó, không mở sách, rồi viết một trang duy nhất cho cả cuốn: câu hỏi ban đầu của bạn, ba đến năm ý quan trọng nhất, một hai điều bạn sẽ làm khác đi.

Trang này là thứ bạn sẽ nhìn lại sau một tuần, một tháng. Vì nó được dựng từ chính những lần bạn tự nhớ lại, nó viết bằng lời của bạn chứ không phải lời tác giả, nên đọc lại rất nhanh và gợi lại được nhiều thứ. Một cuốn sách ba trăm trang thu về một trang giấy là vừa sức để mang theo trong đầu nhiều năm.

Nếu bạn đọc nhiều sách, lưu các trang này chung một chỗ, một cuốn sổ hay một thư mục ghi chú. Lâu dần đó là thư viện riêng của bạn, viết bằng giọng của bạn, và những ý từ các cuốn khác nhau bắt đầu tự nối vào nhau.

Một lưu ý cuối: trang tổng kết chỉ có giá trị khi bạn viết nó lúc chưa mở sách. Nếu chép lại mục lục hay các câu đã gạch chân, bạn có một bản tóm tắt gọn gàng nhưng không còn là dấu vết trí nhớ của chính mình. Chỗ nào nhớ không ra thì cứ để trống hoặc ghi dấu hỏi, rồi mới mở sách điền vào bằng mực khác, giống như ở cuối mỗi chương.

Câu hỏi thường gặp

Nếu chương chỉ có vài trang thì có cần làm không?

Với chương ngắn dưới mười trang, bạn có thể gộp hai ba chương rồi làm một lần. Điều quan trọng là có những điểm dừng đều đặn để tự lấy ý ra, chứ không phải dừng đúng ở ranh giới chương. Sách mỏng mà dày ý thì vẫn nên dừng thường hơn.

Viết ra giấy và nói thầm khác nhau nhiều không?

Viết ra giúp bạn có thứ để đối chiếu và đọc lại về sau, còn nói thầm nhanh hơn và làm được ở bất cứ đâu. Cả hai đều buộc bạn tự lấy ý ra khỏi trí nhớ. Nếu chỉ chọn một, hãy viết với những cuốn bạn thật sự muốn nhớ lâu.

Có nên đọc lại những đoạn đã gạch chân không?

Có thể, nhưng sau khi đã tự nhớ lại, không phải thay cho việc đó. Đọc lại đoạn gạch chân để kiểm tra những gì mình vừa nhớ ra là đúng hay sai. Nếu đọc lại trước, bạn sẽ chỉ chép lại thứ vừa nhìn thấy.

Năm phút có làm mất mạch đọc với sách hay không?

Với sách phi hư cấu, mạch đọc thường không bị ảnh hưởng nhiều, thậm chí rõ hơn vì bạn biết mình đang ở đâu trong lập luận. Với tiểu thuyết đang đến đoạn cao trào, bạn có thể đọc tiếp và làm bước nhớ lại vào cuối buổi đọc.

Làm cách này bao lâu thì thấy khác?

Thường ngay sau một hai cuốn, bạn sẽ thấy mình kể lại được nhiều hơn khi có người hỏi về sách. Sau vài tháng, việc gấp sách lại tự hỏi trở thành phản xạ. Mỗi người một khác, nên tự so với chính mình trước đây thay vì so với người khác.

Có cần làm với mọi cuốn sách không?

Không. Cuốn đọc để giải trí, đọc cho vui thì không cần. Hãy dành cách này cho những cuốn bạn đọc vì muốn dùng: sách nghề, sách về sức khoẻ, tài chính, nuôi dạy con, hay sách bạn định giới thiệu cho người khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138