TiepThu.comTiếp Thu
Học khi đã lớn tuổi

Đi học lại ở tuổi trung niên: ngồi lớp cùng người trẻ mà không ngại, không đuối

Người 45–60 tuổi đi học lại trong lớp toàn người trẻ: chuẩn bị trước khoá, cách ghi chép và hỏi trong lớp, làm việc nhóm, qua kỳ thi mà không quá lo.

Middle-aged Vietnamese man seated in the front row of an evening classroom in Tay Ninh among younger students, pen resting on a closed notebook, viewed from the back of the room

Đi học lại ở tuổi 45, 50 hay 60 trong một lớp toàn người trẻ là việc nhiều người làm được và làm tốt, nếu chuẩn bị trước một chút và đổi cách học cho hợp. Phần khó thường không nằm ở bài vở mà ở cảm giác lạc lõng, ở công cụ học tập mới, ở tốc độ giảng và nỗi lo thi cử. Ngược lại, kinh nghiệm sống và sự nghiêm túc là lợi thế mà thầy cô thường nhận ra ngay.

Bài này viết cho người trung niên và người mới về hưu đang tính đăng ký một lớp buổi tối, một chương trình học từ xa, một lớp nghề ngắn hạn hay một văn bằng thứ hai. Bài đi qua từng chặng: trước khoá học, trong giờ lên lớp, khi làm việc nhóm với bạn học trẻ, và khi bước vào kỳ thi.

Vì sao người trung niên ngại quay lại lớp học

Lý do đi học lại rất đa dạng: muốn có tấm bằng còn dang dở từ thời trẻ, cần một kỹ năng để chuyển việc, muốn hiểu sâu một lĩnh vực mình yêu thích, hay đơn giản là muốn ngồi lại trong lớp học sau nhiều năm. Nhưng nhiều người dừng ở bước đăng ký vì những nỗi ngại rất cụ thể: sợ mình là người lớn tuổi nhất lớp, sợ thầy cô trẻ hơn cả con mình, sợ không theo kịp.

Một nỗi ngại khác là công nghệ. Lớp học bây giờ thường dùng nhóm nhắn tin để thông báo, nộp bài qua mạng, tài liệu ở dạng tệp, có buổi học trực tuyến. Người trẻ coi đó là hiển nhiên, còn người đã quen sổ sách giấy tờ có thể thấy rối ngay từ tuần đầu, trước cả khi chạm tới nội dung môn học.

Những nỗi ngại này có thật, nhưng phần lớn giải quyết được bằng chuẩn bị. Điều đáng biết là cảm giác lạc lõng thường mạnh nhất ở vài buổi đầu rồi giảm dần. Khi bạn đã quen chỗ ngồi, quen vài gương mặt và nộp xong bài đầu tiên, lớp học trở thành một nơi bình thường như mọi nơi khác.

Lợi thế và chỗ khó so với bạn học trẻ

Đặt hai cột cạnh nhau giúp bạn thấy mình không đứng ở thế yếu như vẫn nghĩ, và biết cần bù đắp ở đâu.

Khía cạnhNgười học trung niên thườngCách tận dụng hoặc bù đắp
Động cơRõ ràng, tự chọn, ít bỏ ngang vì chánViết mục tiêu ra giấy, đọc lại khi mệt
Kinh nghiệm thực tếNhiều, nối được lý thuyết với việc thậtMỗi bài học, tìm một ví dụ từ đời mình
Tốc độ tiếp nhậnChậm hơn khi thầy giảng nhanhĐọc trước bài, ôn lại trong vòng một ngày
Công cụ sốKém quen hơnTập trước khoá học, nhờ bạn trẻ chỉ một lần
Thời gianBị chia cho gia đình, công việcLịch cố định, nói trước với người nhà
Thi cửLâu không làm bài có giờLuyện làm bài tính giờ ở nhà từ sớm

Nhiều thầy cô dạy lớp người lớn kể rằng học viên trung niên thường hỏi những câu sát thực tế nhất, và câu hỏi ấy giúp cả lớp hiểu bài hơn. Kinh nghiệm của bạn là một đóng góp cho lớp học, không phải gánh nặng.

Chuẩn bị trong một tháng trước khoá học

Một tháng chuẩn bị nhẹ nhàng giúp bạn bước vào buổi đầu với tâm thế khác hẳn. Không cần học trước cả chương trình, chỉ cần dọn đường.

  1. Hỏi rõ hình thức lớp: học trực tiếp hay trực tuyến, nộp bài thế nào, thông báo qua kênh nào, đánh giá bằng thi viết hay bài tập.
  2. Tập trước các công cụ: mở và lưu một tệp tài liệu, vào một buổi họp trực tuyến, gửi tệp qua thư điện tử. Nhờ con cháu kèm hai ba buổi, ghi các bước vào sổ.
  3. Ôn lại phần nền: nếu môn học cần toán, tiếng Anh hay tin học cơ bản, dành vài buổi ôn những khái niệm đầu tiên để không hụt ngay tuần đầu.
  4. Khám mắt nếu lâu chưa khám: đọc bảng, đọc màn hình chiếu từ xa và đọc tài liệu gần cần kính đúng độ.
  5. Sắp lịch với gia đình: nói trước những buổi bạn đi học, ai lo bữa tối, ai đón cháu. Người nhà biết trước thì đỡ va chạm.
  6. Chuẩn bị một góc học ở nhà: bàn, đèn, chỗ để tài liệu cố định, để ôn bài mà không phải dọn dẹp mỗi lần.

Nếu có buổi giới thiệu khoá học, nên đi. Gặp trước người phụ trách và vài bạn học giúp buổi học chính thức đầu tiên bớt bỡ ngỡ.

Trong giờ lên lớp: ngồi đâu, ghi gì, hỏi lúc nào

Ngồi gần phía trước. Gần bảng và gần người giảng giúp nhìn rõ, nghe rõ, ít bị phân tán. Người trẻ hay ngồi cuối lớp, nên chỗ phía trước thường còn trống.

Ghi ý chính, không chép nguyên văn. Cố chép từng chữ khiến bạn tụt lại và mất mạch bài giảng. Ghi từ khoá, sơ đồ, câu hỏi, để chừa lề trống. Tối đó hoặc sáng hôm sau, mở sổ ra viết lại thành câu đầy đủ, đây cũng là lần ôn đầu tiên.

Xin tài liệu hoặc ghi âm nếu được phép. Hỏi người dạy có cho xin bản trình chiếu hay cho ghi âm bài giảng không. Nghe lại những đoạn nhanh giúp bù cho tốc độ tiếp nhận.

Hỏi đúng lúc, hỏi cụ thể. Ghi câu hỏi vào lề và hỏi khi người dạy mời đặt câu hỏi, hoặc hỏi riêng sau giờ. Câu hỏi cụ thể kiểu "phần này khác phần trước ở chỗ nào" được đón nhận tốt hơn câu "em chưa hiểu gì cả".

Đừng tự nhận mình chậm trước lớp. Mở đầu câu hỏi bằng lời xin lỗi vì tuổi tác, kiểu tự nhận già rồi nên chậm, vô tình đặt bạn vào thế yếu. Cứ hỏi như mọi học viên khác; bạn có quyền hỏi y như họ.

Làm việc nhóm với bạn học trẻ tuổi hơn

Bài tập nhóm là nơi khoảng cách tuổi thể hiện rõ nhất. Người trẻ quen chia việc qua nhóm nhắn tin, soạn chung một tệp trên mạng, làm sát hạn. Người trung niên quen họp mặt, phân công rõ ràng và làm xong sớm. Hai cách đều có lý, và nhóm tốt nhất thường lấy được cái hay của cả hai.

Bạn có thể đóng góp thứ người trẻ thiếu: tổ chức, nhìn ra rủi ro, liên hệ ví dụ thực tế, bình tĩnh khi nhóm rối. Nhưng nên tránh vai "người lớn dạy bảo". Đề xuất thay vì quyết định, hỏi ý kiến các bạn trước khi nói kinh nghiệm của mình. Trong lớp, mọi người là bạn học ngang hàng.

Khi nhóm bất đồng, ví dụ về cách trình bày hay thời hạn hoàn thành từng phần, hãy đưa ra lý do cụ thể thay vì dựa vào tuổi. Câu "làm vậy thì hôm nộp bài sẽ không kịp sửa" thuyết phục hơn câu "cứ nghe người đi trước". Nếu cách của các bạn trẻ khác mình mà vẫn đạt yêu cầu, nhường một bước cũng là cách giữ không khí làm việc dễ chịu cho cả học kỳ.

Đổi lại, đừng ngại học từ người trẻ: cách dùng công cụ soạn chung, cách làm trình chiếu, cách tìm tài liệu nhanh. Nhờ một bạn chỉ một lần rồi tự ghi lại các bước. Nhiều người trung niên kể rằng những kỹ năng nhỏ học được từ bạn cùng nhóm hữu ích cho cả công việc lẫn việc giữ liên lạc với con cháu.

Thi cử và nỗi lo khi lâu không làm bài

Nhiều người đã hai ba chục năm không ngồi làm bài thi có giờ. Nỗi lo không phải vì không biết bài mà vì quên cảm giác phải viết nhanh, phân bổ thời gian, đọc đề dưới áp lực. Cách giảm lo hiệu quả nhất là tập lại chính cảm giác đó ở nhà: lấy đề mẫu, đặt đồng hồ, làm bài nghiêm túc từ đầu đến cuối, rồi tự chấm hoặc nhờ người khác xem.

Ôn thi nên chia nhỏ trong nhiều tuần, không dồn vào vài đêm cuối. Tự trả lời câu hỏi, tự giải lại bài tập mà không nhìn lời giải, giúp nhớ hơn đọc đi đọc lại tài liệu. Đêm trước ngày thi, ngủ đủ quan trọng hơn ôn thêm một chương, nhất là với người lớn tuổi vốn cần giấc ngủ để củng cố những gì đã học.

Hồi hộp trước kỳ thi là bình thường. Nhưng nếu lo âu kéo dài nhiều tuần, mất ngủ liên tục, tim đập nhanh, ăn không được, nên nói chuyện với bác sĩ thay vì cố chịu. Và nhớ rằng một kỳ thi không đo giá trị của bạn; nhiều chương trình cho thi lại, và việc bạn quay lại lớp học đã là một bước tiến.

Giữ sức qua cả khoá học dài

Một chương trình kéo dài nhiều tháng hay vài năm đòi hỏi sức bền hơn là sức bật. Vài điều giúp người trung niên đi hết chặng:

  • Giữ giờ ngủ ổn định, kể cả mùa thi. Thức khuya học bù thường làm hôm sau học kém đi.
  • Ăn tối nhẹ trước buổi học tối, mang theo nước. Buổi học sau giờ làm dễ buồn ngủ nếu đói hoặc quá no.
  • Vận động nhẹ mỗi ngày như đi bộ, giãn cơ, để bù cho những giờ ngồi lâu.
  • Có một người bạn học cùng lớp để trao đổi bài khi vắng, nhắc nhau hạn nộp.
  • Ghi lại tiến bộ sau mỗi học phần, đọc lại khi thấy nản.
  • Thương lượng với gia đình theo từng giai đoạn: mùa thi xin bớt việc nhà, sau thi bù lại.

Một mẹo nhỏ: đặt sẵn một túi đồ đi học gồm sổ, bút, kính, sạc điện thoại, chai nước, để buổi tối sau giờ làm không phải lục tìm. Bớt được những việc vặt như vậy là giữ được chút sức cho chính buổi học.

Nếu giữa chừng thấy quá sức vì sức khoẻ hay việc nhà, nhiều chương trình cho bảo lưu hoặc học chậm lại. Học chậm mà đi đến cùng tốt hơn cố rồi bỏ hẳn.

Câu hỏi thường gặp

Năm mươi lăm tuổi đi học đại học có quá muộn không?

Không có độ tuổi nào là quá muộn nếu bạn có lý do rõ ràng và sắp xếp được thời gian. Nhiều chương trình học buổi tối, cuối tuần hoặc từ xa được thiết kế cho người đi làm và người lớn tuổi. Điều nên cân nhắc là sức khoẻ, thời gian và mục tiêu, không phải con số tuổi.

Người dạy trẻ hơn mình thì xưng hô thế nào?

Trong lớp, gọi là thầy, cô theo vai trò là phù hợp và tự nhiên, người dạy cũng thường xưng hô linh hoạt với học viên lớn tuổi. Ngoài giờ có thể thân mật hơn. Tôn trọng vai trò người dạy không làm bạn mất đi sự tôn trọng dành cho tuổi tác của mình.

Học trực tuyến hay học trực tiếp hợp hơn với người trung niên?

Học trực tiếp cho bạn bè, người hỏi ngay và nhịp cố định, hợp với người cần động lực từ bên ngoài. Học trực tuyến linh hoạt, xem lại được, nhưng đòi hỏi tự giác và quen công cụ. Nếu có thể, thử một học phần mỗi kiểu rồi chọn.

Bạn học trẻ không muốn ghép nhóm với mình thì sao?

Đôi khi người trẻ ngại vì chưa quen, không phải vì không muốn. Bạn có thể chủ động bắt chuyện, hỏi về bài, đề nghị phần việc mình làm tốt. Nếu việc ghép nhóm vẫn khó, trao đổi với người dạy để được sắp xếp; đó là việc bình thường trong mọi lớp học.

Trí nhớ không như trước, học thuộc lòng rất khó thì làm sao?

Hãy ưu tiên hiểu thay vì thuộc: nối nội dung với ví dụ từ kinh nghiệm của mình, tự giải thích lại bằng lời, ôn cách quãng nhiều ngày. Với phần bắt buộc phải nhớ chính xác như công thức, thuật ngữ, ôn từng ít mỗi ngày. Nếu thấy quên bất thường cả trong sinh hoạt, nên đi khám.

Có nên nói với lớp lý do mình đi học lại không?

Tuỳ bạn. Chia sẻ ngắn gọn khi giới thiệu thường giúp mọi người hiểu và dễ gần hơn, nhưng không bắt buộc. Bạn không cần giải thích hay biện minh vì sao mình đi học ở tuổi này; việc học là quyền của mọi người.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138