Muốn nhớ một dãy số thì đừng cố nhớ từng chữ số; hãy chia nó thành vài cụm và cho mỗi cụm một ý nghĩa. Đây là nguyên tắc nền của gần như mọi cách nhớ con số, từ số điện thoại người nhà, biển số xe của mình, đến mã đơn hàng cần đọc cho tổng đài. Phần còn lại là biết con số nào đáng thuộc lòng, con số nào chỉ cần giữ vài phút, con số nào nên ghi ra.
Bài này dành cho người lớn thấy mình ngày càng ít nhớ được số vì mọi thứ đã nằm trong điện thoại. Điều đó không sai, nhưng vẫn có vài con số bạn nên thuộc cho lúc điện thoại hết pin hay bị mất. Bài cũng nói rõ chuyện mã bí mật như mã PIN và mật khẩu: có những cách nhớ dễ mà kém an toàn, và nên tránh.
Vì sao con số khó nhớ hơn chữ
Một câu văn mười chữ bạn đọc một lần có thể nhắc lại gần đúng, còn một dãy mười chữ số thì rất khó. Lý do là chữ mang nghĩa, các từ nối với nhau thành một ý, còn chữ số đứng cạnh nhau không nói lên điều gì. Bộ não phải giữ từng chữ số như một món đồ riêng lẻ.
Trong khi đó, phần trí nhớ dùng để giữ thông tin tạm thời trong vài giây đến vài phút, thường gọi là trí nhớ làm việc, có sức chứa khá nhỏ. Các nhà nghiên cứu đo theo nhiều cách và ra những con số hơi khác nhau, nhưng đều đồng ý rằng mỗi lúc người ta chỉ giữ được một ít mục, đại khái từ bốn đến bảy. Một số điện thoại mười chữ số vượt quá sức chứa đó nếu giữ từng chữ một.
Cách vượt qua giới hạn này là gộp nhiều chữ số thành một mục. Khi bạn thấy bốn chữ số là năm sinh của mẹ, bộ não chỉ cần giữ một mục là năm sinh của mẹ thay vì bốn mục rời. Kỹ thuật gộp này được gọi là chia cụm, và nó không phải mẹo của người có trí nhớ đặc biệt; người bình thường vẫn dùng nó hằng ngày mà không để ý, ví dụ khi đọc số điện thoại theo nhịp ba cụm.
Một lý do nữa khiến người lớn bây giờ ít nhớ số là ta không còn phải dùng chúng. Ngày trước, bấm số điện thoại bằng tay mỗi ngày là một lần ôn. Giờ danh bạ làm hết, nên con số chưa bao giờ được ôn lại. Đó là lựa chọn hợp lý, không phải trí nhớ đi xuống.
Cách chia cụm một số điện thoại
Số di động ở Việt Nam có mười chữ số. Cách dưới đây áp dụng được cho hầu hết các dãy số dài khác như số tài khoản của chính bạn, số hợp đồng điện nước, mã khách hàng:
- Chia thành ba cụm theo nhịp đọc quen. Phổ biến nhất là bốn – ba – ba: cụm đầu bốn chữ số bắt đầu bằng số không và đầu số nhà mạng, hai cụm sau mỗi cụm ba chữ số. Đọc thành tiếng theo nhịp đó vài lần.
- Bỏ qua phần bạn đã biết. Nếu ba chữ số đầu là đầu số quen của nhà mạng người thân đang dùng, cụm đầu gần như đã nhớ sẵn, chỉ cần thêm một chữ số. Việc còn lại là hai cụm ba chữ số.
- Gắn nghĩa cho từng cụm còn lại. Một cụm có thể là năm tháng sinh, số phòng cũ, số nhà, giờ trên đồng hồ, một số đẹp dễ thấy. Không cần cụm nào cũng có nghĩa; một hai cụm có nghĩa là đủ làm mốc.
- Nói ra thành câu. Ví dụ giả định: số của bố là đầu số quen, rồi tám giờ năm mươi, rồi ba lần bảy. Câu nghe hơi ngớ ngẩn nhưng chính sự ngớ ngẩn đó khiến bạn nhớ.
- Bấm tay vài lần trong tuần đầu. Thay vì chọn tên trong danh bạ, thử bấm số bằng tay khi gọi cho người đó. Ba bốn lần như vậy là con số bắt đầu bám.
Nếu cụm nào không gắn được nghĩa, đừng ép. Trí nhớ vận động của ngón tay khi bấm số nhiều lần cũng là một cách nhớ rất bền, nhiều người lớn tuổi vẫn nhớ số điện thoại bàn cũ chính nhờ cách này.
Giữ một con số trong vài phút
Đọc thành tiếng ngay khi nhận. Khi nhân viên giao hàng đọc mã nhận hàng hay người bán đọc số tiền cần chuyển, nhắc lại thành tiếng ngay. Việc nói ra vừa giúp nhớ vừa giúp người kia sửa nếu bạn nghe nhầm.
Lẩm nhẩm theo nhịp cho tới khi dùng xong. Con số cần giữ vài phút thì giữ bằng cách lặp lại trong đầu theo cụm. Cách này không bền lâu nhưng đủ cho việc trước mắt; quan trọng là đừng để bị chen ngang giữa chừng.
Tránh mở ứng dụng khác khi đang giữ số. Đang nhớ mã xác nhận mà lướt sang đọc tin nhắn khác là con số bay mất gần như chắc chắn. Trí nhớ làm việc rất dễ bị thông tin mới đè lên.
Ghi ngay nếu phải giữ quá vài phút. Nếu con số phải giữ lâu hơn, hoặc bạn đang bận việc khác, đừng tin trí nhớ. Ghi ra giấy, gõ vào ghi chú, chụp ảnh. Đây không phải lười, đây là dùng đúng công cụ.
Đối chiếu lại trước khi dùng con số quan trọng. Với số tài khoản nhận tiền, số tiền chuyển, mã đơn cần khiếu nại, luôn so lại với nguồn gốc trước khi bấm xác nhận. Một chữ số đảo vị trí là lỗi rất hay gặp và hậu quả có thể khó sửa.
Biển số xe, số nhà, số tầng: những con số gắn với chỗ
Nhiều người không nhớ nổi biển số xe của chính mình cho tới lúc cần khai báo, gửi xe ở bãi lớn hay tìm xe trong hầm chung cư. Biển số gồm mã tỉnh, ký hiệu chữ và dãy số. Mã tỉnh của nơi bạn đăng ký xe thường đã quen, nên việc thật sự cần nhớ chỉ là ký hiệu chữ và dãy số phía sau. Cách nhanh là đọc thành câu và tìm một chỗ có nghĩa trong dãy số, rồi nhìn biển số mỗi lần dắt xe trong một tuần đầu.
Với chỗ gửi xe trong bãi lớn, tầng hầm trung tâm thương mại, bãi xe bệnh viện, hãy chụp một tấm ảnh cột ghi số khu hoặc tầng ngay khi gửi. Đây là con số dùng một lần rồi bỏ, không đáng tốn công nhớ. Nếu không tiện chụp, nói thành tiếng một lần: tầng hầm hai, cột màu xanh, gần thang máy. Câu nói thành tiếng bao giờ cũng bám hơn câu nghĩ thầm.
Số nhà, số phòng khách sạn, số tầng của văn phòng khách hàng thuộc loại con số gắn với chỗ. Mẹo hiệu quả là nối con số với một hình ảnh của chính nơi đó: phòng có cửa sổ nhìn ra hồ, tầng có quầy lễ tân màu gỗ. Khi bạn quay lại, hình ảnh đó kéo theo con số. Với số phòng khách sạn, giữ bao thẻ phòng trong ví cùng chìa khoá là cách chắc ăn nhất.
Cũng nên để ý rằng những con số này có tuổi thọ rất khác nhau. Biển số xe của mình dùng nhiều năm, đáng thuộc. Số chỗ gửi xe chỉ dùng vài giờ, ghi hoặc chụp là đủ. Phân biệt được tuổi thọ của con số là phân biệt được nên nhớ hay nên ghi.
Con số nào nên thuộc, con số nào nên ghi
Không phải con số nào cũng đáng tốn trí nhớ. Bảng dưới gợi ý cách xếp những con số hay gặp:
| Loại con số | Nên làm gì | Lý do |
|---|---|---|
| Số điện thoại một hai người thân gần nhất | Thuộc lòng | Cần khi mất điện thoại, hết pin, mượn máy người khác gọi về |
| Số khẩn cấp: cấp cứu, cứu hoả, công an | Thuộc lòng và dạy cả nhà | Lúc cần thì không có thời gian tra |
| Biển số xe của mình | Thuộc lòng | Dùng khi khai báo, tìm xe, làm giấy tờ |
| Số căn cước của mình | Thuộc nếu tiện, vẫn giữ bản ghi an toàn | Hay phải khai trên biểu mẫu |
| Mã đơn hàng, mã nhận hàng | Không cần nhớ, giữ trong tin nhắn hoặc ứng dụng | Dùng một lần, tra lại dễ |
| Số chỗ gửi xe, số phòng khách sạn | Chụp ảnh hoặc ghi tạm | Dùng vài giờ đến vài ngày rồi bỏ |
| Mã PIN, mật khẩu | Không ghi chung với thẻ hay máy; dùng trình quản lý mật khẩu | Lộ ra là mất tiền, mất tài khoản |
Với một hai số điện thoại người thân, bạn có thể ghi thêm vào một mảnh giấy nhỏ để trong ví, tách khỏi điện thoại. Khi điện thoại bị mất, mảnh giấy đó giúp bạn gọi về nhà từ máy người khác.
Mã PIN và mật khẩu: nhớ dễ chưa chắc đã an toàn
Nhiều người chọn mã PIN thẻ ngân hàng, mã mở khoá điện thoại hay mật khẩu theo ngày sinh, số điện thoại, biển số xe vì dễ nhớ. Đúng là dễ nhớ, nhưng chính vì vậy cũng dễ đoán: ngày sinh của bạn nằm trên căn cước, trên mạng xã hội, trên hồ sơ ở nhiều nơi. Kẻ gian lấy được ví hay điện thoại thường thử những con số đó đầu tiên. Dãy số lặp hay số liên tiếp cũng thuộc nhóm dễ đoán.
Ba thói quen kém an toàn khác cũng rất phổ biến: ghi mã PIN lên mặt sau thẻ hoặc tờ giấy để chung trong ví; dùng một mật khẩu cho mọi tài khoản để khỏi phải nhớ nhiều; lưu mật khẩu trong ghi chú không khoá của điện thoại. Mỗi thói quen đều đổi một chút tiện lợi lấy một rủi ro lớn.
Cách làm an toàn hơn mà vẫn không quá tải trí nhớ: chọn mã PIN không liên quan đến thông tin cá nhân công khai và chỉ thuộc vài mã thật sự quan trọng; với mật khẩu tài khoản trực tuyến, dùng trình quản lý mật khẩu có khoá chính đủ mạnh và bật xác thực hai bước ở những tài khoản quan trọng như ngân hàng, thư điện tử. Khi đó bạn chỉ phải nhớ một khoá chính dài thay vì hàng chục mật khẩu. Nếu cần tìm hiểu kỹ hơn về cách đặt mật khẩu, nên đọc tài liệu chuyên về an toàn tài khoản thay vì tự nghĩ ra mẹo nhớ.
Một lưu ý: không bao giờ đọc mã PIN, mã xác nhận gửi qua tin nhắn cho bất kỳ ai gọi điện xưng là ngân hàng, nhân viên giao hàng hay cơ quan nào. Đây không phải chuyện trí nhớ, nhưng là chuyện xảy ra ngay trong lúc bạn đang loay hoay nhớ hay tìm con số, khi đầu óc dễ lơ là nhất.
Câu hỏi thường gặp
Có cần nhớ số điện thoại khi đã có danh bạ không?
Nên thuộc ít nhất một hai số của người thân gần nhất. Khi điện thoại hết pin, bị mất hay hỏng, bạn sẽ cần gọi về từ máy người khác. Ghi thêm các số đó vào một mảnh giấy để trong ví, tách khỏi điện thoại, là lớp dự phòng tốt.
Chia cụm số điện thoại thế nào cho dễ nhớ?
Chia theo nhịp đọc quen, thường là bốn chữ số đầu rồi hai cụm ba chữ số. Cụm đầu chứa đầu số quen của nhà mạng nên gần như đã nhớ sẵn. Hai cụm sau thử gắn với ngày tháng, số nhà, giờ đồng hồ, rồi bấm số bằng tay vài lần trong tuần đầu.
Làm sao nhớ được mã nhận hàng người giao hàng vừa đọc?
Nhắc lại thành tiếng ngay để người kia kiểm, rồi lẩm nhẩm theo cụm cho tới khi dùng xong và tránh mở ứng dụng khác giữa chừng. Nếu phải giữ quá vài phút, ghi ra hoặc gõ vào ghi chú ngay.
Đặt mã PIN theo ngày sinh có sao không?
Có rủi ro. Ngày sinh xuất hiện trên căn cước, mạng xã hội và nhiều hồ sơ, nên là thứ kẻ gian thử đầu tiên khi lấy được thẻ hay điện thoại. Nên chọn mã không liên quan đến thông tin cá nhân công khai và không ghi mã chung với thẻ.
Hay quên biển số xe của chính mình có lạ không?
Không lạ, vì bình thường bạn hiếm khi phải dùng đến nó. Đọc biển số thành câu, tìm một chỗ có nghĩa trong dãy số và nhìn biển mỗi lần dắt xe trong một tuần là đủ để thuộc. Có thể chụp lại giấy đăng ký xe để tra khi cần.
Thuốc bổ có giúp nhớ số tốt hơn không?
Không nên trông vào thuốc bổ hay sản phẩm hứa tăng trí nhớ. Nhớ con số chủ yếu là chuyện kỹ thuật: chia cụm, gắn nghĩa, ôn bằng cách dùng. Nếu thấy trí nhớ giảm rõ và kéo dài, nên đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân.