TiepThu.comTiếp Thu
Ghi nhớ trong đời thường

Ghi ra hay cố nhớ: chọn cách giữ cho từng loại thông tin trong đời thường

Khi nào nên ghi ra, khi nào nên thuộc lòng: cái lợi và cái giá của việc ghi chép, năm câu hỏi để chọn, những thứ người lớn nên thuộc và cách ghi để tìm lại được.

Middle-aged woman at a wooden desk in a quiet Đà Lạt home, Lâm Đồng, closing a small notebook with one hand while looking out a misty window, cool morning light

Ghi ra những gì nhiều chi tiết, ít dùng, sai thì hậu quả lớn; thuộc lòng những gì cần dùng ngay, dùng thường xuyên, hoặc cần cả khi không có điện thoại trong tay. Đó là nguyên tắc gọn nhất để trả lời câu hỏi nhiều người lớn đặt ra khi thấy mình nhớ kém đi: có nên cố tập nhớ, hay cứ ghi hết cho nhẹ đầu.

Câu trả lời là cả hai, nhưng mỗi thứ vào đúng chỗ. Bài này giải thích vì sao ghi ra không phải lười, ghi ra có cái giá gì, đưa ra năm câu hỏi để chọn cách giữ cho từng loại thông tin, liệt kê vài thứ người lớn nên thuộc lòng, rồi nói cách ghi sao cho tìm lại được và cách giữ an toàn những thông tin nhạy cảm.

Ghi ra không phải là lười

Con người đã dùng trí nhớ ngoài từ rất lâu: khắc vạch đếm ngày, buộc nút dây, sổ chi tiêu, cuốn lịch treo tường có ghi ngày giỗ. Ông bà ta ghi gia phả, ghi công thức nấu cỗ, ghi sổ nợ. Việc dùng giấy, rồi bây giờ là điện thoại, để giữ thông tin không phải dấu hiệu trí nhớ đi xuống mà là cách con người vẫn luôn làm.

Bộ não giỏi một số việc và kém một số việc khác. Nó giỏi hiểu ý, nối những điều đã biết với nhau, nhận ra gương mặt, cảm nhận tình huống. Nó kém trong việc giữ chính xác những chi tiết rời rạc không có nghĩa như số hợp đồng, mã đơn hàng, liều lượng, ngày hết hạn. Ghi những chi tiết đó ra để bộ não làm việc nó giỏi là cách phân công hợp lý.

Ngoài ra, việc cố giữ quá nhiều thứ trong đầu gây mệt. Nhiều người mô tả cảm giác đầu óc rối như có quá nhiều tab mở cùng lúc, cứ thỉnh thoảng lại sực nhớ ra một việc. Ghi ra chỗ tin cậy giúp đầu óc được nghỉ: bạn biết nó nằm đó, không cần canh nữa.

Vì vậy câu hỏi đúng không phải ghi hay không ghi, mà là thứ nào nên ghi, thứ nào nên nhớ, thứ nào cần cả hai.

Ghi ra cũng có cái giá

Biết đã lưu thì ít cố nhớ. Một số nghiên cứu cho thấy khi người ta tin thông tin đã được lưu ở đâu đó, họ nhớ chính thông tin đó kém hơn, nhưng nhớ chỗ lưu tốt hơn. Đây không hẳn là xấu, chỉ cần bạn biết điều đó xảy ra và chủ động với những thứ thật sự cần thuộc.

Mất chỗ ghi là mất hết. Điện thoại hỏng, sổ rơi, tài khoản bị khoá. Nếu mọi thông tin quan trọng chỉ nằm ở một nơi mà không có bản dự phòng, một sự cố nhỏ có thể gây rắc rối lớn.

Ghi tràn lan thì không tìm lại được. Ghi ở năm ứng dụng, ba cuốn sổ, vài tờ giấy dán tủ lạnh, rồi khi cần không nhớ đã ghi ở đâu. Một ghi chép không tìm lại được thì cũng như chưa ghi.

Có những lúc không kịp tra. Lúc cấp cứu, lúc điện thoại hết pin, lúc bị hỏi bất ngờ trước quầy thủ tục. Với những thông tin cần trong những lúc đó, chỉ có cái nằm trong đầu mới dùng được.

Ghi thay cho hiểu. Với kiến thức cần dùng trong nghề hay trong cuộc sống, ghi chép chỉ là bước đầu. Nếu chỉ lưu mà không bao giờ đọc lại, không bao giờ dùng, thì đó là kho chứa, không phải hiểu biết.

Năm câu hỏi để chọn ghi hay nhớ

Khi gặp một thông tin mới và phân vân, hãy hỏi năm câu dưới đây. Cột bên phải cho biết câu trả lời nghiêng về phía nào:

Câu hỏiNếu trả lời là cóGợi ý
Có dùng thường xuyên không, gần như hằng ngày?Nghiêng về nhớDùng nhiều thì tự thuộc; ghi thêm lúc đầu cho tới khi thuộc
Có cần ngay lập tức, khi không kịp tra không?Nghiêng về nhớSố khẩn cấp, địa chỉ nhà, dị ứng thuốc của bản thân
Có nhiều chi tiết chính xác, sai một chút là hỏng không?Nghiêng về ghiSố tài khoản người nhận, liều thuốc, thông số kỹ thuật
Có thay đổi theo thời gian không?Nghiêng về ghiGiá, lịch hẹn, tên người phụ trách; ghi kèm ngày cập nhật
Có nhạy cảm, lộ ra thì nguy hiểm không?Ghi ở chỗ có khoá hoặc chỉ nhớMã PIN, mật khẩu, thông tin giấy tờ cá nhân

Nhiều thông tin thuộc cả hai cột, như thông tin sức khoẻ của chính bạn: nên thuộc những điểm chính để trả lời khi cần, đồng thời ghi chi tiết đầy đủ ở chỗ người nhà cũng tìm được. Đây là cách làm an toàn nhất cho những thứ quan trọng.

Vài thứ người lớn nên thuộc lòng

Danh sách này không dài, nhưng là những thứ bạn cần trong lúc không có điện thoại, không kịp tra hoặc đang hoảng:

  • Địa chỉ nhà đầy đủ, theo cách ghi hiện hành sau khi sắp xếp lại địa giới, để khai báo khi cần và dạy con nói được.
  • Số điện thoại của một hai người thân gần nhất.
  • Các số khẩn cấp: cấp cứu, cứu hoả, công an.
  • Tên thuốc bạn đang dùng thường xuyên và những thuốc bạn bị dị ứng, nếu có.
  • Bệnh mạn tính chính của bản thân, nếu có, để báo khi đi khám hay cấp cứu.
  • Biển số xe của mình.
  • Đường về nhà từ chỗ làm và từ trường của con mà không cần dẫn đường.
  • Cách khoá, mở cửa và thoát ra khi có sự cố trong chính ngôi nhà mình, kể cả khi mất điện.

Những thứ trong danh sách vẫn nên có bản ghi dự phòng ở chỗ người nhà biết. Thuộc lòng là để dùng ngay; bản ghi là để chắc chắn đúng và để người khác dùng khi bạn không thể nói.

Ghi sao cho tìm lại được

Một ghi chép tốt là ghi chép bạn tìm thấy trong vòng một phút khi cần. Sáu thói quen dưới đây giúp làm được điều đó:

  1. Dồn về ít chỗ. Một chỗ cho việc cần làm, một chỗ cho thông tin cần tra lại. Càng ít chỗ, càng dễ tìm.
  2. Đặt tiêu đề rõ. Thay vì một ghi chú tên là ghi chú mới, đặt tên là thông tin thợ sửa máy lạnh, hay giấy tờ xe của bố. Khi tìm, bạn gõ đúng chữ trong tiêu đề.
  3. Ghi ngày. Thông tin hay thay đổi; biết ghi chú được viết khi nào giúp bạn đoán nó còn đúng không.
  4. Viết câu đủ ý. Viết tắt lúc ghi thì nhanh, nhưng ba tháng sau đọc lại không hiểu. Viết đủ để người khác đọc cũng hiểu.
  5. Ghi nguồn khi cần. Thông tin này nghe ai nói, lấy từ giấy tờ nào. Khi cần kiểm lại, bạn biết tìm ở đâu.
  6. Dọn định kỳ. Mỗi tháng một lần, xoá những ghi chú đã hết hạn, gộp những ghi chú trùng. Kho ghi chép sạch thì đáng tin hơn.

Ghi để nhớ chứ không chỉ để lưu

Có hai kiểu ghi khác nhau. Kiểu thứ nhất là ghi để lưu: chép lại số hợp đồng, chụp ảnh phiếu hẹn, dán đường dẫn vào ghi chú. Mục đích là tra lại khi cần, không cần nhớ. Kiểu thứ hai là ghi để nhớ: bạn muốn thông tin ở lại trong đầu, như cách làm một việc mới ở chỗ làm, ý chính của một buổi nói chuyện bổ ích, lời dặn của bác sĩ về chế độ ăn cho người nhà.

Với kiểu thứ hai, cách ghi ảnh hưởng nhiều đến chuyện bạn nhớ được bao nhiêu. Chép nguyên văn từng chữ thường giúp ít, vì tay làm mà đầu không phải xử lý. Ghi lại bằng lời của chính mình, rút gọn thành vài ý, buộc bạn phải hiểu trước khi viết, và chính quá trình đó giúp nhớ. Nhiều người cũng thấy ghi tay giúp nhớ hơn gõ máy, có lẽ vì ghi tay chậm hơn nên buộc phải chọn lọc; các nghiên cứu về chuyện này chưa hoàn toàn thống nhất, nên hãy thử xem cách nào hợp với mình.

Ghi xong cũng chưa đủ. Thông tin muốn nhớ cần được gặp lại vài lần với khoảng cách giãn dần: đọc lại vào tối hôm đó, vài ngày sau, rồi một hai tuần sau. Tốt hơn nữa là thử nhớ lại trước khi mở ghi chép ra xem. Mỗi lần nhớ lại thành công là một lần thông tin bám chắc hơn.

Cách nhanh để phân biệt hai kiểu là hỏi: nếu mất ghi chép này, mình có cần biết nội dung của nó không. Nếu không, đó là ghi để lưu, chỉ cần cất đúng chỗ. Nếu có, đó là ghi để nhớ, và nó cần thêm vài phút xử lý và ôn lại.

Thông tin nhạy cảm: ghi đúng chỗ, không ghi bừa

Có những thông tin nếu ghi sai chỗ còn nguy hiểm hơn là quên. Mật khẩu tài khoản ngân hàng, mã PIN thẻ, mã mở két, ảnh chụp căn cước, số tài khoản kèm thông tin đăng nhập là những thứ không nên nằm trong ghi chú không khoá trên điện thoại, không nên chụp gửi qua các nhóm trò chuyện, không nên ghi trên giấy để chung với thẻ hay ví.

Với mật khẩu, cách được khuyên rộng rãi hiện nay là dùng trình quản lý mật khẩu có một khoá chính đủ mạnh, bật xác thực hai bước ở các tài khoản quan trọng, và không dùng chung một mật khẩu cho nhiều nơi. Khi đó bạn chỉ phải nhớ khoá chính, còn những mật khẩu dài và khác nhau do công cụ giữ. Không nên tự nghĩ ra các mẹo nhớ kiểu dùng ngày sinh, số điện thoại hay một mật khẩu gốc thêm vài ký tự cho từng nơi, vì kẻ gian đoán được những quy luật đó.

Với giấy tờ cá nhân, chỉ gửi bản chụp khi thật cần và cho đúng người, đúng mục đích. Nếu phải lưu bản chụp để dùng lúc cần, đặt ở chỗ có khoá. Một người tin cậy trong nhà nên biết những thông tin quan trọng được cất ở đâu, phòng khi bạn ốm hoặc gặp sự cố, nhưng không cần biết từng mật khẩu.

Nguyên tắc chung là thông tin càng nhạy cảm thì càng ít chỗ giữ, và chỗ giữ phải có khoá. Ghi chép giúp bạn đỡ quên, nhưng đừng để nó trở thành cánh cửa mở cho người khác.

Câu hỏi thường gặp

Ghi chép nhiều có làm trí nhớ kém đi không?

Ghi chép không làm hỏng trí nhớ, nhưng khi biết thông tin đã được lưu, người ta thường ít cố nhớ chính thông tin đó. Điều này ổn với chi tiết rời rạc ít dùng. Với những thứ cần dùng ngay hoặc dùng thường xuyên, vẫn nên chủ động thuộc.

Những gì người lớn nên thuộc lòng?

Địa chỉ nhà, số điện thoại một hai người thân, các số khẩn cấp, thuốc đang dùng và thuốc bị dị ứng, bệnh mạn tính chính của bản thân, biển số xe và đường về nhà. Những thứ này vẫn nên có bản ghi dự phòng ở chỗ người nhà biết.

Làm sao để ghi chú trên điện thoại không bị rối?

Dồn về ít chỗ, đặt tiêu đề rõ, ghi ngày, viết câu đủ ý và mỗi tháng dọn một lần. Một ghi chú có tiêu đề cụ thể sẽ tìm lại được nhanh bằng chức năng tìm kiếm.

Có nên lưu mật khẩu trong ghi chú điện thoại không?

Không nên lưu trong ghi chú không khoá. Cách an toàn hơn là dùng trình quản lý mật khẩu có khoá chính mạnh, bật xác thực hai bước ở tài khoản quan trọng và không dùng chung mật khẩu cho nhiều nơi.

Thông tin vừa cần nhớ vừa cần ghi thì làm thế nào?

Thuộc những điểm chính để dùng ngay, đồng thời ghi đầy đủ ở chỗ tin cậy để kiểm lại và để người nhà dùng khi bạn không thể nói. Thông tin sức khoẻ của bản thân là ví dụ điển hình nên giữ theo cả hai cách.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138