TiepThu.comTiếp Thu
Dạy con cách học

Dạy con chia nhỏ một việc học lớn: dự án nhóm, bài thuyết trình, cuốn sách dày

Cách giúp trẻ lớp 3 đến lớp 7 chia một việc học lớn thành bước nhỏ: nhìn đích, liệt kê việc, ước lượng, đặt mốc, xử lý trễ hạn mà không làm hộ.

Twelve year old girl kneeling on a living room floor in a Quang Ninh apartment, arranging blank sticky notes in rows on a large paper sheet, mother on the sofa behind, faces turned away

Khi đứng trước một việc học lớn — một dự án nhóm trong ba tuần, một bài thuyết trình, một cuốn sách dày phải đọc xong — nhiều trẻ không biết bắt đầu từ đâu, nên chần chừ tới sát hạn rồi làm vội. Không phải con lười, mà con chưa có kỹ năng chia một việc lớn thành những bước nhỏ, mỗi bước đủ cụ thể để bắt tay vào ngay. Kỹ năng này dạy được, và cha mẹ là người hướng dẫn tốt nhất nếu biết lùi đúng lúc.

Bài này dành cho cha mẹ có con khoảng lớp 3 tới lớp 7, giai đoạn trẻ bắt đầu nhận những việc học kéo dài nhiều ngày. Các bước dưới đây đi từ nhìn rõ đích đến, liệt kê việc, ước lượng thời gian, đặt mốc, tới cách xử lý khi con trễ hạn mà không nhảy vào làm hộ.

Vì sao việc lớn làm trẻ chần chừ

Một việc lớn như “làm bài thuyết trình về một loài động vật” chứa đựng hàng chục việc nhỏ: chọn loài nào, tìm thông tin ở đâu, đọc và ghi chép, chọn ý, làm hình minh hoạ, viết lời nói, tập nói. Người lớn nhìn ra chuỗi này vì đã làm nhiều lần. Trẻ thì chỉ thấy một khối việc mơ hồ, không có điểm bắt đầu rõ ràng. Cảm giác không biết bắt đầu từ đâu dễ khiến con né tránh, làm việc khác dễ chịu hơn, và việc lớn bị đẩy lùi.

Khả năng lập kế hoạch và hình dung chuỗi việc trong tương lai thuộc nhóm kỹ năng phát triển chậm, tiếp tục lớn dần suốt tuổi thiếu niên. Một đứa trẻ mười tuổi khó lập kế hoạch cho ba tuần là chuyện bình thường theo tuổi, không phải dấu hiệu con kém. Điều cha mẹ làm được là cho con một khung để dựa vào, rồi rút dần khung đó khi con lớn lên.

Một lý do nữa là trẻ thường đánh giá thấp thời gian một việc cần. Con nghĩ làm bài thuyết trình mất một buổi tối, trong khi thực tế cần vài buổi. Hiện tượng này người lớn cũng mắc, được các nhà tâm lý học bàn tới nhiều; ở trẻ thì càng rõ. Tập ước lượng rồi so với thực tế là một phần của việc học cách học. Cũng vì thế, đừng ngạc nhiên khi kế hoạch đầu tiên con lập rất lạc quan; đó là chất liệu để con điều chỉnh ở lần sau.

Năm bước chia nhỏ cùng con

Lần đầu, cha mẹ ngồi cùng con qua cả năm bước. Những lần sau, để con tự làm nhiều hơn, người lớn chỉ xem lại.

  1. Nhìn rõ đích: đọc kỹ yêu cầu của cô cùng con. Sản phẩm cuối là gì, nộp ngày nào, cần những phần nào. Nếu yêu cầu chưa rõ, ghi lại để con hỏi cô.
  2. Liệt kê việc: con nói ra tất cả những việc cần làm để có sản phẩm đó, người lớn ghi lên giấy hoặc mỗi việc một mẩu giấy nhỏ. Chưa cần sắp xếp.
  3. Chia cho đủ nhỏ: việc nào còn mơ hồ thì chia tiếp. “Tìm thông tin” thành “đọc hai trang về nơi sống”, “ghi năm điều thú vị”. Mỗi việc nên làm được trong một buổi, tốt nhất là dưới nửa giờ.
  4. Xếp thứ tự và ước lượng: việc nào phải làm trước, việc nào làm song song được. Con đoán mỗi việc mất bao lâu, ghi bên cạnh.
  5. Đặt mốc: rải các việc vào lịch tới ngày nộp, chừa một hai ngày dự phòng cuối cùng. Ghi vào lịch gia đình hoặc sổ của con.

Bước chia cho đủ nhỏ là bước quan trọng nhất. Một việc đủ nhỏ là việc mà khi đọc lên, con biết ngay phải cầm cái gì và làm gì. “Làm phần mở đầu” chưa đủ nhỏ; “viết ba câu giới thiệu loài voi” là đủ nhỏ.

Ví dụ giả định: bài thuyết trình trong hai tuần

Dưới đây là cách một bạn lớp 5, trong ví dụ giả định, chia bài thuyết trình năm phút về loài rùa biển, giao trước hai tuần.

MốcViệc nhỏƯớc lượng
Ngày 1Đọc kỹ yêu cầu, hỏi cô chỗ chưa rõ15 phút
Ngày 2–3Đọc tài liệu ở thư viện trường, ghi mười điều thú vịMỗi ngày 25 phút
Ngày 4Chọn năm ý chính, sắp thứ tự20 phút
Ngày 5–6Vẽ ba tranh minh hoạMỗi ngày 30 phút
Ngày 7–8Viết lời nói cho từng phầnMỗi ngày 20 phút
Ngày 9–11Tập nói trước gia đình, chỉnh lạiMỗi ngày 15 phút
Ngày 12–14Dự phòng, tập lần cuốiTuỳ

Bảng này không cần đẹp hay đầy đủ. Quan trọng là con nhìn vào biết hôm nay làm gì. Sau khi xong, cùng con so ước lượng với thực tế: việc nào lâu hơn con nghĩ, việc nào nhanh hơn. Lần sau con sẽ ước lượng sát hơn.

Bắt đầu được việc đầu tiên: vài cách gỡ

Có kế hoạch rồi mà vẫn không bắt đầu được là chuyện rất thường gặp, ở trẻ lẫn người lớn. Phần khó nhất của một việc thường là mấy phút đầu. Vài cách giúp con vượt qua khoảng đó:

  • Bắt đầu bằng việc dễ nhất: nếu con ngại viết, cho con bắt đầu bằng vẽ hình hay tìm ảnh minh hoạ. Có đà rồi, việc khó dễ vào hơn.
  • Hẹn năm phút: nói với con chỉ cần làm năm phút rồi muốn dừng thì dừng. Phần lớn trẻ đã bắt tay vào thì làm tiếp được.
  • Chuẩn bị đồ từ hôm trước: sách, giấy, bút màu để sẵn trên bàn. Mỗi việc lặt vặt phải đi tìm là một cái cớ để trì hoãn.
  • Viết nháp xấu trước: cho phép con viết một bản nháp thật lộn xộn, không ai đọc. Sợ viết không hay là lý do lớn khiến trẻ không viết được dòng đầu.
  • Có người ngồi gần: với trẻ nhỏ, chỉ cần người lớn ngồi cùng phòng làm việc của mình, không kèm, cũng giúp con bắt đầu dễ hơn.

Sau khi con bắt đầu được, hỏi con một câu ngắn: “Điều gì làm con khó bắt đầu lúc nãy?” Câu trả lời giúp con hiểu thói quen của mình và lần sau tự gỡ. Có trẻ nhận ra mình ngại vì chưa hiểu đề, có trẻ vì sợ làm xấu, có trẻ vì quá mệt; mỗi lý do cần một cách gỡ khác nhau.

Lùi lại đúng lúc, không làm hộ

Cha mẹ hướng dẫn quy trình, con làm nội dung. Người lớn giúp con chia việc, nhắc mốc, nhưng nội dung là của con: con chọn ý, con viết, con vẽ. Sản phẩm có thể không đẹp như người lớn làm, nhưng con học được nhiều hơn hẳn.

Hỏi thay vì nhắc. Thay vì “con đã làm phần vẽ chưa?”, hỏi “theo kế hoạch hôm nay con làm gì?”. Câu hỏi đưa trách nhiệm về con, câu nhắc giữ trách nhiệm ở người lớn.

Rút dần khung theo tuổi. Lớp 3, cha mẹ ngồi cùng cả năm bước. Lớp 5, con tự liệt kê, cha mẹ xem lại. Lớp 7, con tự lập kế hoạch, cha mẹ chỉ hỏi khi con cần.

Chấp nhận sản phẩm chưa hoàn hảo. Bài thuyết trình của trẻ lớp 4 trông như của trẻ lớp 4 là đúng. Giáo viên nhận ra ngay sản phẩm có bàn tay người lớn, và con mất cơ hội học.

Ghi nhận quá trình, không chỉ sản phẩm. Khi con nộp bài, hỏi con về chặng đường: phần nào con làm đúng kế hoạch, phần nào phải sắp lại, lần sau con sẽ chia khác chỗ nào. Ghi nhận việc con giữ được mốc hay biết sắp lại khi trễ, thay vì chỉ khen bài đẹp. Đó là cách nói cho con biết kỹ năng lập kế hoạch cũng đáng giá như kết quả.

Khi con trễ kế hoạch

Gần như chắc chắn con sẽ có lúc trễ kế hoạch, vì ốm, vì có bài kiểm tra đột xuất, vì ước lượng sai, hoặc đơn giản vì không muốn làm. Đây không phải thất bại, mà là phần quan trọng nhất của bài học. Người lớn đi làm cũng trễ kế hoạch thường xuyên; kỹ năng thật sự là biết điều chỉnh.

Khi con trễ, ngồi lại cùng con xem kế hoạch: còn bao nhiêu ngày, còn những việc gì, việc nào có thể gộp hoặc làm gọn, việc nào bắt buộc. Để con tự đề xuất cách sắp lại. Ngày dự phòng ở cuối kế hoạch lúc này phát huy tác dụng, và con hiểu ra vì sao nên chừa.

Tránh hai cực. Một là trách móc dài dòng rồi để con tự xoay xở, con sẽ hoảng và làm qua loa. Hai là nhảy vào làm hộ đêm cuối, con học được rằng cứ trễ thì sẽ có người cứu. Cách giữa hai cực là giúp con sắp lại kế hoạch, ngồi cạnh khi con làm phần gấp, nhưng phần việc vẫn là của con. Nếu thật sự không kịp, để con tự nói với cô và chịu hệ quả nhỏ, thường là bài học đáng nhớ hơn mọi lời dặn.

Áp dụng cho những việc học lớn khác

Năm bước trên dùng được cho nhiều loại việc học kéo dài, không chỉ bài thuyết trình:

  • Đọc một cuốn sách dày: chia theo chương hoặc số trang mỗi ngày, cuối mỗi tuần kể lại cho người nhà nghe phần đã đọc.
  • Dự án nhóm: thêm bước chia việc giữa các thành viên, mỗi người nhận phần rõ ràng, hẹn ngày gộp.
  • Ôn tập cho một bài kiểm tra lớn: chia theo chủ đề, mỗi buổi một chủ đề, buổi cuối tự kiểm tra tổng hợp.
  • Học một kỹ năng mới như đi xe đạp, bơi, chơi một bản nhạc: chia thành từng động tác, từng đoạn nhỏ.
  • Dọn góc học tập hay tủ sách: việc nhà cũng là chỗ tốt để tập chia nhỏ, ít áp lực hơn bài trên lớp.

Khi con đã quen, con sẽ tự chia những việc lớn mà không cần ai nhắc. Đó là lúc kỹ năng này trở thành của con. Nếu con thường xuyên không bắt đầu được dù đã có kế hoạch rõ ràng, rất khó giữ mạch làm việc trong thời gian dài so với bạn cùng tuổi, và điều này gây khó khăn kéo dài ở trường, nên trao đổi với giáo viên và nếu cần, nhờ chuyên gia đánh giá.

Câu hỏi thường gặp

Con lớp 2 có tập chia nhỏ việc học được không?

Được, ở mức rất đơn giản. Chẳng hạn chia việc chuẩn bị cho buổi biểu diễn văn nghệ thành tập lời, tập động tác, chuẩn bị trang phục. Người lớn làm phần lớn việc lập kế hoạch, con tham gia nói ra các bước. Từ lớp 3 trở lên con tự làm nhiều hơn.

Con lập kế hoạch rất đẹp nhưng không làm theo thì sao?

Có thể các việc chưa đủ nhỏ, hoặc kế hoạch quá dày. Cùng con xem lại: việc hôm nay có rõ ràng không, có làm được trong nửa giờ không. Giảm số việc mỗi ngày, bắt đầu bằng việc dễ nhất để con lấy đà. Hỏi con điều gì khiến con khó bắt đầu.

Có nên dùng ứng dụng quản lý công việc cho con không?

Không cần thiết, nhất là với trẻ tiểu học. Giấy, bút và mẩu giấy nhỏ dán lên tường thường hiệu quả hơn vì con nhìn thấy và chạm vào được. Với trẻ lớn hơn, nếu con thích, có thể thử công cụ đơn giản, miễn là không làm con sa vào điện thoại.

Dự án nhóm mà bạn khác không làm phần của mình thì sao?

Khuyến khích con trao đổi trực tiếp với bạn trước, nhẹ nhàng nhắc mốc đã hẹn. Nếu không được, con nên báo cô giáo. Cha mẹ không nên liên hệ thẳng với phụ huynh bạn kia để trách. Đây cũng là cơ hội con học cách làm việc nhóm.

Con hay ước lượng thời gian sai thì làm sao?

Đó là chuyện bình thường, người lớn cũng vậy. Sau mỗi việc, cùng con ghi thời gian thực tế bên cạnh ước lượng. Sau vài lần, con sẽ tự thấy mình hay đoán thiếu bao nhiêu và tự điều chỉnh. Không trách con vì đoán sai.

Khi nào cha mẹ nên thôi hỗ trợ lập kế hoạch?

Rút dần theo tuổi và theo mức con làm được. Khi con tự liệt kê việc, tự đặt mốc và giữ được kế hoạch phần lớn thời gian, cha mẹ chỉ cần hỏi han định kỳ. Ở tuổi thiếu niên, con vẫn có lúc cần giúp với việc lớn, và việc hỏi han khi con cần vẫn có ích.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138