TiepThu.comTiếp Thu
Dạy con cách học

Con tiếp thu bài chậm: quan sát gì ở nhà, hỏi cô điều gì và khi nào tìm chuyên gia

Khi con theo bài chậm hơn yêu cầu của lớp: ghi lại điều thấy ở nhà, trao đổi với giáo viên, điều chỉnh cách kèm, và lúc nên nhờ chuyên gia đánh giá.

Mother sitting quietly beside her ten year old son at a desk by a window in a Tay Ninh house, son tracing lines in an exercise notebook with a finger, both seen from behind

Khi con theo bài chậm hơn nhịp của lớp, việc đầu tiên cha mẹ nên làm không phải là tăng giờ học thêm, mà là quan sát cho kỹ con vướng ở đâu, ghi lại, rồi trao đổi với giáo viên để có bức tranh đầy đủ. “Chậm” có thể đến từ rất nhiều nguyên nhân: thiếu một mảng kiến thức nền, mệt mỏi, lo âu, cách dạy chưa hợp, hoặc đôi khi là một khó khăn học tập cần chuyên gia đánh giá. Đoán sai nguyên nhân thì mọi nỗ lực ở nhà dễ đi lệch hướng.

Bài này không chẩn đoán và không đưa ra danh sách dấu hiệu để cha mẹ tự kết luận. Nó giúp cha mẹ làm tốt phần việc của mình: nhìn con bằng con mắt bình tĩnh, ghi chép có ích, đặt câu hỏi đúng với giáo viên, điều chỉnh cách kèm ở nhà, và biết khi nào cần nhờ người có chuyên môn.

Chậm so với điều gì

Câu “con chậm hơn các bạn” thường bắt đầu từ việc nhìn quanh: con nhà hàng xóm đã đọc trôi chảy, bạn cùng bàn làm toán nhanh hơn. Nhưng so sánh với từng đứa trẻ khác là thước đo kém tin cậy, vì mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng, và trong một lớp luôn có những bé đi trước, đi sau vài tháng. Đem con ra so cũng làm con thấy mình kém, điều làm việc học khó thêm.

Có hai mốc đáng tin hơn. Mốc thứ nhất là yêu cầu cần đạt của chương trình ở lớp con đang học, điều mà giáo viên nắm rõ nhất. Mốc thứ hai là chính con theo thời gian: so với đầu học kỳ, con có tiến lên không, dù chậm. Một đứa trẻ tiến bộ đều nhưng chậm là chuyện rất khác với một đứa trẻ đứng yên hoặc thụt lùi nhiều tháng liền dù đã được giúp đỡ.

Cũng cần phân biệt chậm ở một mảng với chậm ở mọi mảng. Nhiều trẻ đọc rất tốt nhưng toán chậm, hoặc ngược lại. Có trẻ hiểu bài khi nghe giảng nhưng chép bài chậm vì tay viết còn vụng. Mỗi kiểu chậm gợi ý một hướng hỗ trợ khác nhau, nên việc đầu tiên là nhìn cho đúng con vướng ở chỗ nào, thay vì gói tất cả vào một chữ “chậm”. Thêm một lưu ý: trẻ sinh vào những tháng cuối năm có thể nhỏ hơn bạn sinh đầu năm trong cùng lớp gần một tuổi, và ở những năm đầu tiểu học, khoảng cách ấy có thể thấy rõ. Đó là điều nên tính tới trước khi lo lắng.

Quan sát và ghi lại ở nhà

Trước khi gặp giáo viên, dành hai ba tuần để quan sát và ghi vài dòng mỗi tối. Ghi việc cụ thể, không ghi nhận xét chung kiểu “con lười”. Những điều đáng để ý:

  • Môn nào, dạng bài nào con hay vướng: đọc đề dài, phép trừ có nhớ, viết đoạn văn, học thuộc.
  • Con vướng ở bước nào: không hiểu đề, hiểu nhưng không biết bắt đầu, làm được nhưng rất lâu, làm xong thì sai nhiều.
  • Lúc nào con học trôi hơn: buổi sáng hay buổi tối, khi có người ngồi cạnh hay khi một mình, khi được nói ra hay khi phải viết.
  • Cảm xúc của con khi học: bình thường, bồn chồn, né tránh, hay khóc, hay nói “con không làm được đâu”.
  • Sức khoẻ và giấc ngủ: con ngủ đủ không, có hay kêu mỏi mắt, đau đầu, có nghe rõ khi được gọi từ xa không.
  • Điều con làm tốt: môn nào, việc gì con thích và làm được, kể cả ngoài sách vở.

Những ghi chép này không phải để chứng minh con có vấn đề, mà để cuộc trao đổi với giáo viên dựa trên việc thấy được thay vì cảm giác. Mục cuối cùng, điều con làm tốt, rất quan trọng: nó cho thấy con học theo cách nào thì hiệu quả, và giúp người lớn nhớ rằng con không chỉ là những chỗ vướng.

Chú ý các vấn đề nghe, nhìn. Một số trẻ theo bài chậm đơn giản vì không nhìn rõ bảng hoặc nghe không rõ lời cô ở cuối lớp. Kiểm tra thị lực và thính lực ở cơ sở y tế là bước đơn giản, nên làm sớm nếu có nghi ngờ.

Trao đổi với giáo viên: hỏi gì và vì sao

Giáo viên thấy con trong môi trường lớp học, cùng nhiều bạn, nên có góc nhìn cha mẹ không có. Chuẩn bị vài câu hỏi giúp buổi trao đổi ngắn mà có ích.

Câu hỏiVì sao nên hỏi
Ở lớp, con vướng nhiều nhất ở phần nào?So với ghi chép ở nhà, xem có khớp không
So với yêu cầu của lớp, con đang ở mức nào?Dùng mốc chương trình thay vì so với bạn
Lúc nào trên lớp con theo bài tốt hơn?Tìm điều kiện giúp con học hiệu quả
Con có hay mất tập trung, mệt hay lo lắng ở lớp không?Cảm xúc và sức khoẻ có thể là nguyên nhân
Ở nhà gia đình nên giúp con phần nào, tránh làm gì?Để không kèm ngược với cách cô dạy
Nếu cần, nhà trường có hỗ trợ thêm hay gợi ý nơi đánh giá không?Biết bước tiếp theo nếu tình hình kéo dài

Đi vào buổi trao đổi với tâm thế cùng tìm hiểu, không phải để trách giáo viên hay bảo vệ con. Ghi lại những gì hai bên thống nhất và hẹn một mốc xem lại, chẳng hạn sau bốn đến sáu tuần, để biết các điều chỉnh có giúp được con không.

Điều chỉnh cách kèm ở nhà

Quay về phần nền con còn hổng. Nhiều khi con chậm ở bài lớp 3 vì một mảng của lớp 2 chưa vững. Hỏi giáo viên phần nền nào cần ôn, và dành thời gian cho phần đó thay vì chạy theo bài mới. Lấp được chỗ hổng, bài mới thường trôi hơn hẳn.

Chia nhỏ và làm chậm lại. Một bài tập mười câu có thể chia thành hai phần, nghỉ giữa. Mỗi bước giải thích nên ngắn, kiểm tra con hiểu rồi mới sang bước tiếp. Đi chậm mà chắc nhanh hơn đi nhanh mà phải làm lại.

Dùng nhiều cách tiếp cận. Nếu con khó hiểu qua chữ, thử bằng đồ vật thật, hình vẽ, kể chuyện, vận động. Mỗi trẻ có cách tiếp cận dễ vào hơn với từng loại kiến thức, và cách nào giúp được thì dùng cách đó.

Giữ buổi học ngắn và đều. Kèm hai tiếng một tối khiến cả hai kiệt sức. Hai mươi đến ba mươi phút tập trung, đều đặn mỗi ngày, thường hiệu quả hơn.

Ghi nhận tiến bộ nhỏ. Con tự làm được một bước hôm qua chưa làm được, đó là tiến bộ thật và đáng nói ra. Con học chậm thường nghe nhiều lời nhắc hơn lời ghi nhận.

Giữ cho con không thấy mình kém

Một đứa trẻ thường xuyên theo bài chậm sẽ sớm nhận ra điều đó, qua nét mặt của người lớn, qua những lần đứng lên không trả lời được, qua bài trả về. Nguy cơ lớn nhất không phải là chậm vài tháng, mà là con tin rằng mình kém và không cố nữa. Khi đó, khoảng cách sẽ ngày càng lớn vì con ngại thử.

Cha mẹ có thể giúp bằng cách nói về việc học như một con đường mỗi người đi với tốc độ khác nhau, và nhấn vào việc con đang tiến lên. Tránh những câu như “sao bài dễ thế mà con không làm được”, “em con còn làm được”. Tránh bàn chuyện con học chậm trước mặt con với họ hàng, hàng xóm. Những câu ấy người lớn nói cho đỡ lo, nhưng con nghe thành nhãn dán.

Song song với việc học, tạo cho con những chỗ con làm tốt và được công nhận: một môn thể thao, một việc nhà con làm khéo, một sở thích. Cảm giác “mình làm được việc gì đó” ở một lĩnh vực giúp con có sức chịu đựng khi gặp khó ở lĩnh vực khác. Đây không phải để bù đắp hay đánh lạc hướng, mà để con nhìn mình đầy đủ hơn.

Cũng đừng quên chính cha mẹ. Lo lắng kéo dài về việc học của con dễ lộ ra trong giọng nói, trong những lần thở dài khi nhìn vở. Trẻ nhạy với nỗi lo của người lớn và hay hiểu nó thành sự thất vọng về mình. Chia sẻ nỗi lo với người bạn đời, với giáo viên, hay với những phụ huynh có hoàn cảnh tương tự giúp cha mẹ bình tĩnh hơn, và sự bình tĩnh đó truyền sang con.

Khi nào nên nhờ chuyên gia đánh giá

Phần lớn trẻ theo bài chậm được giúp đỡ tốt bằng sự phối hợp giữa gia đình và giáo viên. Nhưng có những trường hợp nên nhờ thêm người có chuyên môn. Có thể cân nhắc khi:

  1. Khó khăn kéo dài nhiều tháng dù gia đình và giáo viên đã điều chỉnh cách hỗ trợ.
  2. Con vướng ở những kỹ năng rất cụ thể một cách bất thường, như đọc mãi không ráp được âm, viết đảo chữ kéo dài, khó nhớ con số, trong khi các mặt khác bình thường.
  3. Khó khăn kèm theo những dấu hiệu khác như rất khó tập trung, rất dễ bị kích động, ít giao tiếp với bạn, hoặc lo âu rõ rệt.
  4. Giáo viên cũng chia sẻ cùng lo lắng sau khi quan sát ở lớp.
  5. Con có những thay đổi lớn về cảm xúc, giấc ngủ, ăn uống, hay nói không muốn đi học.

Khi đó, cha mẹ có thể hỏi nhà trường, bác sĩ nhi hoặc cơ sở y tế gần nhà về nơi đánh giá phát triển, tâm lý học đường hay giáo dục đặc biệt phù hợp. Mang theo ghi chép ở nhà và nhận xét của giáo viên sẽ giúp buổi đánh giá có thêm thông tin. Đánh giá không phải để dán nhãn, mà để hiểu con cần hỗ trợ theo cách nào.

Cha mẹ không nên tự kết luận con mắc chứng gì dựa trên các bài viết hay bảng câu hỏi trên mạng, cũng không nên tự cho con dùng bất kỳ sản phẩm nào được quảng cáo là giúp trẻ học nhanh hơn. Những quyết định đó cần người có chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho con học thêm nhiều hơn để theo kịp không?

Không phải lúc nào học thêm cũng giúp. Nếu con chậm vì hổng kiến thức nền, ôn đúng phần nền sẽ có ích. Nếu con chậm vì mệt, lo âu hay một khó khăn học tập, thêm giờ học có thể làm tình hình tệ hơn. Nên tìm hiểu nguyên nhân cùng giáo viên trước.

Có nên cho con học lại lớp không?

Đây là quyết định lớn, cần bàn kỹ với nhà trường và theo quy định hiện hành. Ở lại lớp có thể giúp một số trẻ nhưng cũng có thể ảnh hưởng tới cảm xúc. Nên cân nhắc mọi cách hỗ trợ khác trước, và nghe ý kiến giáo viên cùng chuyên gia nếu có.

Con học chậm có phải do lười không?

Rất hiếm khi chỉ đơn giản là lười. Trẻ trông như lười thường đang né một việc con thấy quá khó hoặc đã thất bại nhiều lần. Quan sát kỹ xem con vướng ở đâu thường cho thấy nguyên nhân khác. Dán nhãn lười dễ làm con buông xuôi.

Đánh giá phát triển cho trẻ có đáng sợ không?

Đánh giá thường gồm trò chuyện, quan sát, làm một số bài tập phù hợp với tuổi. Với nhiều trẻ, đó giống một buổi chơi và làm bài. Cha mẹ nên giải thích nhẹ nhàng với con rằng cô chú muốn hiểu con học thế nào để giúp con, không phải kiểm tra hay chấm điểm con.

Làm sao để con không tự ti khi bạn bè biết con học chậm?

Tập trung vào tiến bộ của chính con và những điều con làm tốt. Trao đổi với giáo viên để cô hỗ trợ con một cách kín đáo trên lớp. Ở nhà, không nhắc chuyện con học chậm trước người ngoài. Một môi trường gia đình bình tĩnh giúp con vững hơn trước nhận xét của bạn bè.

Bố mẹ bận, không kèm con được nhiều thì sao?

Chất lượng quan trọng hơn thời lượng. Mười lăm hai mươi phút tập trung, đúng phần con cần, có ích hơn ngồi cạnh cả buổi mà vừa làm việc khác. Có thể nhờ ông bà, anh chị cùng hỗ trợ theo cách giáo viên gợi ý, và giữ liên lạc đều với cô.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138