TiepThu.comTiếp Thu
Những sai lầm khi học

Học quá nhiều thứ cùng lúc: vì sao ôm đồm năm môn khiến không môn nào tiến

Đầu năm đăng ký tiếng Anh, tiếng Nhật, học đàn, chạy bộ, thêm một khoá nghề: ôm nhiều thứ cùng lúc dễ khiến thứ nào cũng dậm chân. Cách tính lại và chọn lại.

Man in a Thái Nguyên home office surrounded by a guitar, running shoes, two closed textbooks and a laptop with dark display, he sits back looking at all of them, top-down wide angle

Học quá nhiều thứ cùng lúc thường khiến mỗi thứ chỉ nhận được một phần thời gian quá mỏng, mỏng tới mức gần như chỉ đủ để nhớ lại buổi trước chứ không đủ để tiến lên. Người lớn có quỹ thời gian cố định; chia nó ra năm phần thì mỗi phần chỉ còn một chút, cộng thêm thời gian chuyển qua lại và sự mệt khi phải theo dõi quá nhiều mục tiêu.

Bài này dành cho người đã từng mở đầu năm bằng một danh sách dài những thứ muốn học rồi đến giữa năm thấy chẳng thứ nào đi đến đâu. Bạn sẽ thấy vì sao chúng ta hay ôm đồm, phép tính thời gian đơn giản cho thấy cái giá của nó, cách phân loại những gì đang học thành ba nhóm, và quy trình chọn lại mà không phải từ bỏ hẳn điều mình thích.

Vì sao người lớn hay ôm đồm khi học

Hứng khởi của sự bắt đầu. Giai đoạn đầu của một môn học mới thường thú vị nhất: mọi thứ đều mới, tiến bộ nhanh, cảm giác được làm mới bản thân. Đăng ký thêm môn mới là cách lặp lại cảm giác đó, nhất là khi môn đang học đã bước vào giai đoạn nhàm.

Sợ lỡ cơ hội. Ai cũng nói nên học thêm ngoại ngữ, kỹ năng số, kỹ năng mềm. Mỗi lời khuyên nghe đều hợp lý, và gộp lại thành một danh sách không ai làm nổi. Lo bị tụt lại khiến nhiều người đăng ký mọi thứ thay vì chọn.

Ước lượng sai thời gian. Khi lập kế hoạch, chúng ta thường tưởng tượng một tuần lý tưởng: không ốm, không tăng ca, không việc nhà đột xuất. Tuần thật hiếm khi như vậy, nên kế hoạch năm môn trên giấy chỉ còn hai môn trong thực tế, và hai môn đó cũng chập chờn.

Khoá học giảm giá, ưu đãi trọn gói. Mua gói nhiều khoá vì rẻ hơn mua lẻ, rồi cảm thấy phải học hết cho khỏi phí. Số tiền đã bỏ ra trở thành áp lực, nhưng không làm thời gian nhiều thêm.

Học như một cách thay đổi tâm trạng. Đăng ký một môn mới cho cảm giác đang làm gì đó cho bản thân, nhất là lúc chán việc hay buồn chuyện riêng. Cảm giác đó có giá trị, nhưng nó xuất hiện ngay lúc đăng ký, trước khi học một buổi nào.

Phép tính thời gian ít ai làm

Lấy một ví dụ giả định: một nhân viên văn phòng có khoảng năm giờ rảnh mỗi tuần dành cho việc học, sau khi trừ công việc, gia đình, nghỉ ngơi. Nếu học năm thứ, mỗi thứ được trung bình một giờ một tuần, thường chia làm hai buổi ba mươi phút. Mỗi buổi, mười phút đầu dành để nhớ lại lần trước đã học tới đâu, vì đã cách cả tuần. Phần còn lại hai mươi phút cho nội dung mới. Một tuần, mỗi môn nhận được khoảng bốn mươi phút học thật.

Với nhiều kỹ năng, bốn mươi phút một tuần nằm quanh ngưỡng chỉ đủ giữ không quên chứ chưa đủ để tiến lên rõ rệt. Học ngoại ngữ kiểu đó, sau một năm có thể vẫn ở trình độ gần như ban đầu, không phải vì người học kém mà vì liều lượng quá thấp. Ngược lại, nếu dồn năm giờ cho hai thứ, mỗi thứ được hai tiếng rưỡi, khoảng cách giữa các buổi ngắn lại, phần thời gian nhớ lại giảm xuống, và tiến bộ bắt đầu thấy được.

Còn một chi phí khó đo: sức chú ý dành cho việc theo dõi. Năm môn là năm lịch học, năm nhóm học, năm bộ tài liệu, năm cảm giác có lỗi khi bỏ buổi. Cái gánh tinh thần đó lấy đi một phần năng lượng mà lẽ ra dành cho việc học. Nhiều người bỏ cả năm thứ cùng lúc không phải vì ghét học, mà vì quá tải với việc quản lý chúng.

Chia những gì đang học thành ba nhóm

Bước đầu tiên không phải là bỏ, mà là gắn nhãn. Mỗi thứ bạn đang học hoặc định học được đặt vào một trong ba nhóm dưới đây.

NhómTiêu chíThời gian dành choVí dụ giả định
ChínhCó mục tiêu rõ, có hạn, liên quan trực tiếp tới việc bạn cần trong vài tháng tớiPhần lớn thời gian học, buổi học có lịch cố địnhTiếng Anh để phỏng vấn chuyển việc trong sáu tháng
Duy trìĐã có nền, không cần tiến nhanh, chỉ cần không mai mộtÍt, đều, không cần lên kế hoạch kỹĐàn đã chơi được, mỗi tuần chơi hai lần cho vui
Tạm gácMuốn học nhưng không gấp, chưa có lý do cụ thểKhông, chỉ ghi vào danh sách chờTiếng Nhật, nhiếp ảnh, khoá quản trị
(Bỏ hẳn)Học vì người khác bảo, vì giảm giá, không còn thấy hứngKhôngKhoá kỹ năng mua theo gói, chưa mở

Quy tắc gợi ý cho người bận: tối đa một thứ ở nhóm chính, một hoặc hai thứ ở nhóm duy trì. Khi thứ ở nhóm chính đạt mục tiêu hoặc tới hạn, mới chọn thứ tiếp theo từ danh sách tạm gác lên thay.

Quy trình chọn lại trong một buổi tối

Chuẩn bị giấy bút và khoảng một tiếng yên tĩnh. Mục tiêu là ra về với một danh sách ngắn có thể thực hiện, chứ không phải một kế hoạch hoàn hảo.

  1. Liệt kê mọi thứ đang học hoặc đã đăng ký, kể cả những thứ đã bỏ dở nhưng vẫn thấy có lỗi.
  2. Với từng thứ, trả lời bốn câu: vì sao mình học, có hạn chót thật không, sáu tháng tới nó giúp gì, nếu bỏ thì mất gì.
  3. Chọn một thứ cho nhóm chính, thứ có câu trả lời rõ nhất cho câu hỏi về sáu tháng tới.
  4. Chọn tối đa hai thứ cho nhóm duy trì, và đặt mức thật thấp, ví dụ hai buổi mười lăm phút mỗi tuần.
  5. Chuyển mọi thứ còn lại sang danh sách chờ, ghi kèm ngày xem lại, thường là ba tháng sau. Danh sách chờ không phải danh sách bỏ.
  6. Báo cho những người liên quan, như nhóm học, lớp học, rằng bạn tạm nghỉ, để khỏi bị kéo lại vì ngại.

Phần khó nhất thường là bước năm, vì chuyển một thứ sang danh sách chờ cảm giác như đầu hàng. Nhưng thực tế, thứ đó vốn đã không được học trong nhiều tuần; ghi tên nó vào danh sách chờ chỉ là gọi đúng tên tình trạng hiện tại, và giải phóng bạn khỏi cảm giác có lỗi.

Khi nào học nhiều thứ cùng lúc vẫn ổn

Không phải mọi sự kết hợp đều là ôm đồm. Hai thứ bổ trợ nhau có thể học cùng lúc mà còn lợi: học kỹ năng phân tích dữ liệu bằng tài liệu tiếng Anh vừa học nghề vừa luyện đọc; học nấu ăn và học chụp ảnh món ăn cho cửa hàng của mình dùng chung thời gian, chung mục tiêu. Câu hỏi để phân biệt: hai thứ này có chung một mục tiêu hay có kéo nhau đi lên không.

Cũng cần phân biệt học xen kẽ với học tràn lan. Học xen kẽ là trộn các dạng bài, các phần khác nhau trong cùng một môn, ví dụ ôn lẫn nhiều loại hàm bảng tính thay vì học hết loại này mới sang loại khác; cách này có nhiều nghiên cứu ủng hộ. Học tràn lan là nhiều môn không liên quan, mỗi môn một chút, mỗi môn một mục tiêu riêng.

Thêm nữa, có những giai đoạn đời thật sự rảnh hơn: nghỉ việc chờ chỗ mới, con đã lớn, vừa nghỉ hưu. Khi quỹ thời gian lớn hơn, nhóm chính có thể có hai thứ. Điều cần giữ là tính thật số giờ có được trong một tuần bình thường, không phải tuần lý tưởng.

Ví dụ giả định: một năm năm môn và một năm hai môn

Chị Lan làm kế toán ở Thanh Hoá (ví dụ giả định). Đầu năm ngoái chị đăng ký cùng lúc tiếng Anh giao tiếp, tiếng Trung sơ cấp, một khoá phân tích dữ liệu, học đàn tranh và một nhóm chạy bộ. Tháng đầu chị đi đủ, tháng thứ hai bắt đầu bỏ buổi, tới tháng sáu chỉ còn chạy bộ là đều vì có nhóm rủ. Cuối năm nhìn lại, chị nói được vài câu chào hỏi tiếng Trung, khoá dữ liệu dừng ở bài thứ tư, đàn tranh chơi được nửa bài.

Năm nay chị làm buổi tối chọn lại. Nhóm chính là phân tích dữ liệu, vì công ty sắp chuyển sang phần mềm mới và chị muốn nhận phần báo cáo. Nhóm duy trì là chạy bộ, giữ nguyên nhịp với nhóm, và đàn tranh mỗi tuần hai lần mười lăm phút cho vui. Tiếng Anh và tiếng Trung vào danh sách chờ, hẹn xem lại vào tháng chín.

Sau bốn tháng, chị học xong khoá dữ liệu và tự làm được báo cáo tháng trên phần mềm mới. Đàn tranh vẫn ở mức cũ nhưng không mất đi. Đến tháng chín, chị xem lại danh sách chờ và nhận ra mình chỉ còn muốn học tiếng Anh, còn tiếng Trung năm ngoái là học theo bạn. Thời gian bỏ ra cho việc học cả năm gần như không đổi so với năm trước; thứ thay đổi là nó được dồn vào ít chỗ hơn.

Dấu hiệu bạn đang ôm quá nhiều

Đọc lướt danh sách dưới đây. Nếu thấy mình ở nhiều dòng, đã đến lúc làm buổi tối chọn lại ở trên.

  • Bạn không nhớ chính xác mình đang học tới bài nào của ít nhất một môn.
  • Mỗi buổi học đều mất phần lớn thời gian để ôn lại những gì đã quên từ lần trước.
  • Có ít nhất một khoá học đã trả tiền mà chưa mở, hoặc mở một hai bài rồi để đó.
  • Bạn thường xuyên đổi môn giữa chừng buổi học vì thấy môn khác "quan trọng hơn".
  • Khi ai đó hỏi đang học gì, bạn kể một danh sách dài nhưng không nói được mình đã làm được gì cụ thể.
  • Nghĩ tới việc học cho cảm giác nặng nề, có lỗi, hơn là háo hức.
  • Lịch trong tuần không còn khoảng trống nào để nghỉ thật sự.

Những dấu hiệu này không nói bạn kém kỷ luật. Thường là ngược lại: người có nhiều mong muốn, nhiều ý chí, nhưng đặt quá nhiều thứ lên một quỹ thời gian có hạn. Thu hẹp lại là cách tôn trọng chính mong muốn đó.

Câu hỏi thường gặp

Học hai ngoại ngữ cùng lúc có được không?

Có người làm được, nhưng với người đi làm có ít giờ rảnh, học hai ngoại ngữ mới cùng lúc thường làm cả hai chậm lại. Nếu muốn, hãy đưa một ngôn ngữ đã có nền vào nhóm duy trì và chỉ đặt một ngôn ngữ ở nhóm chính, thay vì bắt đầu cả hai từ con số không.

Bỏ dở một khoá học đã trả tiền có phí không?

Tiền đã trả thì đã mất dù bạn học tiếp hay không. Câu hỏi đúng là thời gian sắp tới của bạn nên dùng cho đâu. Nếu khoá đó không còn hợp mục tiêu, học tiếp chỉ để khỏi phí là trả thêm một lần nữa, lần này bằng thời gian.

Làm sao giữ được hứng thú khi chỉ học một thứ chính?

Giữ một hai thứ ở nhóm duy trì cho vui, và đổi cách học trong chính môn chính: thêm hoạt động mới, đặt mốc nhỏ, học cùng người khác. Cảm giác chán thường đến từ cách học đơn điệu nhiều hơn là từ việc chỉ có một môn.

Bao lâu thì nên xem lại danh sách chờ?

Ba tháng là khoảng hợp lý với nhiều người, hoặc khi thứ ở nhóm chính đạt mục tiêu. Lúc xem lại, nhiều thứ trong danh sách chờ không còn hấp dẫn nữa, và đó là thông tin hữu ích: chúng vốn chỉ là hứng khởi nhất thời.

Học nhiều thứ cùng lúc có giúp não linh hoạt hơn không?

Học điều mới nhìn chung được cho là tốt cho đầu óc ở mọi lứa tuổi, nhưng không có bằng chứng chắc chắn rằng học nhiều thứ cùng lúc tốt hơn học lần lượt. Học ít thứ mà sâu và đều cũng mang lại những lợi ích tương tự, lại ít gây quá tải.

Công ty yêu cầu học nhiều chứng chỉ cùng lúc thì làm sao?

Thử trao đổi với quản lý để xếp thứ tự ưu tiên và mốc thời gian cho từng chứng chỉ, thay vì học song song. Nếu không đổi được, chia tuần thành những khối học riêng cho từng thứ và tránh chuyển qua lại trong cùng một buổi để giảm hao hụt chú ý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138