TiepThu.comTiếp Thu
Học kỹ năng thực hành

Học môn vận động mới khi đã trưởng thành: luyện kỹ thuật trước, sức sau, an toàn suốt

Người lớn học bơi, chạy, cầu lông, võ hay nhảy: vì sao nên luyện kỹ thuật trước sức, cách tập có người sửa, tăng tải từ từ và dấu hiệu phải dừng, đi khám.

Group of Vietnamese adults in their forties learning badminton footwork with a coach in a community sports hall in Quang Ninh, slow drills, morning light through high windows, faces turned away

Người lớn học một môn vận động mới như bơi, chạy, cầu lông, võ hay nhảy sẽ tiến nhanh và an toàn hơn khi luyện kỹ thuật trước, tăng sức sau, có người hướng dẫn sửa động tác ngay từ đầu và tăng khối lượng tập từ từ. Sai lầm phổ biến nhất là dùng sức để bù cho kỹ thuật chưa đúng, vừa mệt nhanh vừa dễ chấn thương.

Bài này không dạy kỹ thuật riêng của từng môn; phần đó thuộc về huấn luyện viên và tài liệu chuyên môn. Bài bàn về cách học vận động ở tuổi trưởng thành: cơ thể người lớn học khác trẻ em ra sao, vì sao kỹ thuật phải đi trước, cách có phản hồi khi tập, cách tăng tải an toàn và những dấu hiệu cần dừng lại, đi khám.

Cơ thể người lớn học vận động khác trẻ em thế nào

Trẻ em học vận động qua chơi, thử sai liên tục, ít sợ ngã, cơ thể dẻo và hồi phục nhanh. Người lớn thì ngược lại ở nhiều điểm: cơ khớp kém linh hoạt hơn, hồi phục chậm hơn, và quan trọng là sợ ngã, sợ đau, sợ xấu hổ trước người khác. Nỗi sợ làm động tác cứng lại, và động tác cứng lại khó học hơn.

Bù lại, người lớn có lợi thế mà trẻ em không có: hiểu được giải thích, tự phân tích được động tác, kiên nhẫn với bài tập lặp lại, và biết đặt mục tiêu. Nhiều người lớn học bơi hay cầu lông kể rằng họ tiến nhanh khi hiểu vì sao phải làm thế, chứ không chỉ bắt chước.

Điều này gợi ý cách học phù hợp: dùng lợi thế hiểu biết, hỏi huấn luyện viên lý do của từng động tác, chia nhỏ kỹ thuật, và tôn trọng giới hạn của cơ thể về hồi phục. Người lớn không cần học như trẻ em; họ học theo cách của người lớn và vẫn tiến bộ rõ.

Vì sao kỹ thuật phải đi trước sức

Kỹ thuật đúng tiết kiệm sức. Người bơi đúng kỹ thuật lướt đi nhẹ nhàng, người bơi sai vùng vẫy mệt rất nhanh. Người chạy đúng nhịp bước chạy được lâu hơn với cùng mức sức. Tăng sức khi kỹ thuật chưa đúng là đổ thêm nước vào thùng thủng.

Động tác sai lặp nhiều lần dễ gây chấn thương. Đánh cầu bằng cổ tay sai cách, tiếp đất sai khi chạy, vặn người sai khi đá có thể không đau ngay nhưng tích luỹ thành đau gân, đau khớp sau vài tháng.

Thói quen sai khó sửa về sau. Như mọi kỹ năng, động tác lặp nhiều sẽ thành tự động. Học đúng từ đầu đỡ mất công sửa sau này.

Sức đến khá nhanh, kỹ thuật thì không. Với người tập đều, sức bền và sức mạnh thường cải thiện rõ sau vài tuần đến vài tháng. Kỹ thuật tốt cần lâu hơn, nên càng nên bắt đầu sớm.

Kỹ thuật cho bạn niềm vui lâu dài. Người chơi cầu lông đúng kỹ thuật tận hưởng được những pha cầu đẹp; người bơi đúng kỹ thuật thấy bơi thư giãn chứ không phải cực hình. Niềm vui đó là thứ giữ người lớn tập lâu dài.

Học kỹ thuật ở vài môn phổ biến: điều nên ưu tiên

Bảng gợi ý phần nền nên tập kỹ trước khi tăng sức. Chi tiết kỹ thuật của từng môn nên học trực tiếp với huấn luyện viên.

MônPhần nền nên tập trướcLưu ý an toàn
BơiThả nổi, thở, lướt, rồi mới đến tay chân và tốc độChỉ tập ở nơi có cứu hộ hoặc người giám sát; không bơi một mình
Chạy bộTư thế thân trên, nhịp bước, chạy chậm xen đi bộTăng quãng đường từ từ; chú ý nắng nóng và nước uống
Cầu lông, bóng bàn, pickleballCách cầm vợt, di chuyển chân, đánh chậm có kiểm soátKhởi động kỹ vai, cổ tay, cổ chân; giày đúng loại sân
Võ thuậtTư thế đứng, di chuyển, ngã an toàn, đòn chậm không đối khángChỉ tập đối kháng khi có người hướng dẫn và đồ bảo hộ
Nhảy, múaTư thế, nhịp, các động tác cơ bản tách rờiChú ý đầu gối và cổ chân khi xoay, nhảy
Yoga, giãn cơThở, tư thế cơ bản, biết giới hạn của khớpKhông ép vào tư thế gây đau; báo người hướng dẫn nếu có bệnh cột sống

Những môn có yếu tố nước, va chạm hoặc tốc độ cao nên có người hướng dẫn trực tiếp ở giai đoạn đầu, không tự học qua video. Video vẫn hữu ích để ôn lại và hiểu kỹ thuật giữa các buổi tập.

Tăng tải từ từ: nguyên tắc tránh chấn thương

Phần lớn chấn thương ở người lớn mới tập đến từ việc làm quá nhiều quá sớm. Các bước dưới giúp tăng khối lượng tập an toàn hơn.

  1. Bắt đầu thấp hơn mức bạn nghĩ mình làm được. Buổi đầu tiên nên kết thúc khi bạn còn muốn tập thêm, không phải khi đã kiệt sức.
  2. Khởi động và thả lỏng mỗi buổi. Vài phút vận động nhẹ làm nóng cơ khớp trước khi tập, vài phút đi bộ và giãn nhẹ sau khi tập.
  3. Tăng một yếu tố mỗi lần. Tăng thời gian hoặc cường độ hoặc số buổi, không tăng cả ba cùng lúc.
  4. Có ngày nghỉ. Cơ thể người lớn cần thời gian hồi phục; xen ngày tập với ngày nghỉ hoặc ngày tập nhẹ.
  5. Lắng nghe cơ thể. Mỏi cơ sau tập là bình thường; đau nhói, đau khớp, đau kéo dài nhiều ngày thì không. Khi đó giảm tải và hỏi chuyên môn.
  6. Ghi lại buổi tập. Một dòng mỗi buổi về thời gian, cảm giác, chỗ đau nếu có, giúp bạn thấy xu hướng và điều chỉnh kịp thời.

Người trên bốn mươi tuổi, người có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, bệnh xương khớp hoặc đã lâu không vận động nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu một môn có cường độ cao.

Có phản hồi khi tập: huấn luyện viên, bạn tập và máy quay

Trong vận động, bạn không nhìn thấy chính mình. Cảm giác bên trong thường đánh lừa: tưởng tay đã duỗi thẳng mà thực ra còn cong, tưởng đang tiếp đất bằng giữa bàn chân mà thực ra bằng gót. Vì vậy phản hồi từ bên ngoài rất quan trọng.

Nguồn phản hồi tốt nhất là huấn luyện viên có kinh nghiệm dạy người lớn. Nếu không thể học thường xuyên, vài buổi ở giai đoạn đầu để nắm phần nền rồi định kỳ quay lại để chỉnh vẫn rất đáng giá. Bạn tập cùng nhóm, câu lạc bộ cũng có thể góp ý, nhất là những người đã chơi lâu.

Máy quay điện thoại là nguồn phản hồi rẻ: nhờ người quay hoặc đặt máy ở góc ngang, xem lại sau buổi tập, so với video hướng dẫn hoặc với lời dặn của huấn luyện viên. Ở bể bơi, phòng tập chung, hãy hỏi quy định của nơi đó và tránh quay lẫn người khác.

Dấu hiệu phải dừng ngay và đi khám

Tập luyện có lợi cho sức khoẻ, nhưng có những dấu hiệu không được bỏ qua. Gặp một trong các dấu hiệu dưới đây, hãy dừng tập và tìm hỗ trợ y tế:

  • Đau tức ngực, khó thở bất thường, tim đập loạn nhịp khi vận động.
  • Chóng mặt, choáng váng, hoa mắt, suýt ngất.
  • Đau đầu dữ dội đột ngột hoặc sau va chạm vào đầu.
  • Sưng, đau khớp nhiều, không cử động được, hoặc biến dạng sau té ngã.
  • Dấu hiệu say nắng khi tập ngoài trời: da nóng, lơ mơ, ngừng ra mồ hôi, nôn.
  • Đau kéo dài nhiều ngày không giảm dù đã nghỉ.

Với các dấu hiệu nặng như đau ngực, khó thở, ngất, đừng tự lái xe đến viện; nhờ người đi cùng hoặc gọi cấp cứu. Ở bể bơi, phòng tập, câu lạc bộ, nên biết trước người phụ trách sơ cứu là ai và hộp sơ cứu để ở đâu.

Bài viết không thay cho tư vấn y tế. Nếu có bệnh nền hoặc băn khoăn về sức khoẻ, hãy hỏi bác sĩ về mức tập phù hợp với mình.

Giữ động lực khi tiến bộ chậm

Người lớn học vận động thường so mình với người trẻ hoặc người chơi lâu năm và thấy nản. Hãy so với chính mình vài tuần trước: hôm nay bơi được thêm vài mét, chạy bớt hụt hơi, đỡ được cú cầu mà trước đây bỏ. Ghi lại những mốc nhỏ này trong sổ tập.

Tập cùng người khác là cách giữ động lực rất hiệu quả: một nhóm chạy buổi sáng, một lớp bơi cho người lớn, một nhóm cầu lông cơ quan. Có hẹn với người khác thì khó bỏ buổi hơn, và có người cùng trình độ để không thấy mình lạc lõng.

Cuối cùng, chọn môn mình thật sự thích. Người lớn tập lâu dài với môn mang lại niềm vui, không phải môn được khuyên là tốt nhất. Một môn vừa sức, vui, có bạn tập, tập đều nhiều năm mang lại nhiều hơn một môn khó ép mình theo vài tháng rồi bỏ.

Ví dụ: một người 45 tuổi bắt đầu chơi cầu lông (ví dụ giả định)

Anh Dũng, 45 tuổi, làm văn phòng ở Quảng Ninh, được đồng nghiệp rủ chơi cầu lông. Hai tuần đầu, anh vào sân đánh ngay với cả nhóm, dùng sức cánh tay để đánh mạnh, sau mỗi buổi đau vai và cổ tay tới hai ngày. Anh định bỏ.

Một người chơi lâu năm trong nhóm gợi ý anh dành vài buổi học kỹ thuật với huấn luyện viên ở nhà thi đấu gần đó. Huấn luyện viên chỉ ra hai điều: anh cầm vợt quá chặt, và gần như đứng yên một chỗ, với tay ra thay vì di chuyển chân. Bốn tuần tiếp theo, mỗi buổi anh dành nửa giờ tập bước chân chậm và đánh cầu nhẹ có kiểm soát, nửa giờ sau mới đánh với nhóm, và luôn khởi động vai, cổ tay trước.

Sau hơn một tháng, cơn đau vai hết, anh đánh được lâu hơn mà không mệt bằng trước, và những cú cầu bắt đầu đi đúng hướng. Điều thay đổi không phải sức anh mạnh lên, mà là kỹ thuật cho phép anh dùng ít sức hơn. Đây là con đường điển hình của người lớn học môn vận động mới khi biết đặt kỹ thuật lên trước.

Câu hỏi thường gặp

Bốn mươi tuổi mới học bơi có muộn không?

Không muộn. Nhiều người học bơi ở tuổi trung niên và bơi được an toàn. Nên học ở nơi có huấn luyện viên và cứu hộ, bắt đầu với thả nổi và thở, kiên nhẫn với nỗi sợ nước. Có bệnh nền thì hỏi bác sĩ trước.

Có cần đi khám sức khoẻ trước khi bắt đầu tập?

Người trên bốn mươi tuổi, người có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, bệnh xương khớp hoặc đã lâu không vận động nên hỏi bác sĩ trước khi tập môn cường độ cao. Người khoẻ mạnh bắt đầu với môn nhẹ thường không cần, nhưng vẫn nên lắng nghe cơ thể.

Tập thể thao bị đau cơ hôm sau có bình thường không?

Mỏi, đau cơ nhẹ một hai ngày sau buổi tập mới thường là bình thường và giảm dần. Đau nhói, đau khớp, sưng hoặc đau kéo dài nhiều ngày thì không bình thường, nên giảm tải và hỏi ý kiến chuyên môn.

Tự học chạy bộ qua video có được không?

Chạy bộ là môn có thể tự bắt đầu, nhưng vài buổi được người có kinh nghiệm xem tư thế giúp tránh chấn thương do lặp động tác sai. Bắt đầu chậm, chạy xen đi bộ và tăng quãng đường từ từ.

Một tuần nên tập mấy buổi khi mới bắt đầu?

Hai đến ba buổi mỗi tuần, có ngày nghỉ xen giữa, là mức khởi đầu phổ biến cho người lớn. Khi cơ thể đã quen, có thể tăng dần. Nghỉ ngơi là một phần của tập luyện, không phải sự lười biếng.

Người lớn học võ có an toàn không?

An toàn nếu học ở nơi có người hướng dẫn được đào tạo, bắt đầu với tư thế, di chuyển, kỹ thuật ngã an toàn và đòn chậm không đối kháng. Chỉ tập đối kháng khi đã vững nền, có đồ bảo hộ và người giám sát.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138